De Wereld Werkt in Arnhem

2012-02-23T16:15:00.001-08:00

foto Hans Wijninga

Ditweblog besteedt aandacht aan kunst en ontwerp in Arnhem en Arnhemsekunstenaars en ontwerpers in de wereld. Inhoud: Peter Nijenhuis.Contact: pheenijenhuis@gmail.com.

HANS JUNGERIUS: ONTGINNING VANUIT DE KUNST

2012-02-23T16:15:00.000-08:00

Hans Jungerius voor de mobiele expositieruimte MIR van Alphons ter Avest

Categorie:interview

Onderwerp:Hans Jungerius over het project Kamp Koningsweg

Datumgesprek: 9 februari 2012

HansJungerius (Doetinchem 1969) studeerde van 1993 tot 1997 aan deafdeling Architectonische Vormgeving/Monumentaal van de Kunstacademiein Arnhem. In 2000 richtte hij met Rob Groot Zevert, Melle Smets enJurr van Diggelen het kunstenaarsinitiatief G.A.N.G op.

Inhet verleden heb je je als initiatiefnemer van Stichting G.A.N.G.beziggehouden met de openbare ruimte in vooral stedelijke gebieden.Belangrijke kwesties daarbij waren hoe maken mensen gebruik van deopenbare ruimte, hoe kijken ze daar tegen aan en wat zijn de nog nietbenutte mogelijkheden die het gebruik en de beleving van de openbareruimte zouden kunnen verbeteren. Sinds juli 2011 ben je een soortculturele huismeester vaneen voormalig militair terrein dat midden in de bossen ligt. Wat isde zin van een kunstinitiatief in een afgelegen natuurgebied aan denoordelijke rand van Arnhem?

Bijje omschrijving van dit gebied als natuurgebied, zou ik eenkanttekening willen plaatsen. Dat hier veel bomen staan wil nietzeggen dat het om natuur in een ongerepte staat gaat. Vanoudsher wasdit zogenaamde woestegrond. Vóórde negentiende eeuw was de Veluwe een heidelandschap waar schapenliepen. Die werden gehouden vanwege hun economische belang. Toen inhet midden van de negentiende eeuw de kunstmest werd uitgevonden doorJustus van Liebig werd het mogelijk de heide te ontginnen. Er werdenhier akkers en bossen aangelegd, maar die bossen werden nietaangelegd om natuur te scheppen. Hun doel was economisch. Het houtvoor de toen onontbeerlijke kolenwinning in de mijnen van hetRuhrgebied en Limburg werd hier geplant, gekweekt en geveld. Ook alzie je dat er niet aan af, deze hele omgeving werd, en wordt trouwensnog steeds gevormd door menselijke ingrijpen met economische en laterook militaire, bestuurlijke, wetenschappelijke en culturele doelen.Tot voor kort waren hier een groot aantal militaire terreinen. Metname de Duitsershadden daar een aandeel in. De Luftwaffe legde hier vanaf 1940 eenvliegveld aan dat de grote had van het huidige Schiphol, metlandingsbanen, als boerderij gecamoufleerdescherfvrije hangarsen een bovengrondse vluchtleidingsbunker tegen de geallieerdebombardementen. Het gebruik voor niet-militaire doelen was ooktamelijk intensief. Op korte afstand van hier liggen het Burgers Zoo,het Nederlands Openlucht Museum, maar liefst tweepannenkoekenrestaurant,twee campings, een depot van het Gelders Archief en instituten vooragrarisch onderzoek. Wat verderop betreed je een van de groteNederlandse natuurgebieden, het Nationale Park de Hoge Veluwe. In datpark is een van de belangrijke kunstcollecties van Nederland te zienin het Kröller-MüllerMuseum. DeHoge Veluwe kun je beschouwen als natuur of aangelegde natuur, wantooit was het heide en je vindt in het park nog altijd de resten vande vroegere Duitse landingsbanen. Maar om de rest van het gebied teomschrijven als natuur lijkt me niet helemaal juist.

Hoezou je het gebied dan wel willen omschrijven?

Hetgebied is door Harro de Jong, een landschapsarchitect die meewerktaan de ontwikkeling van het culturele programma, omschreven alsnieuwe woestegrond. Hetgebruik van het gebied, de functies die je er aantreft en de natuur-en cultuurhistorische monumenten en sporen zijn zeer divers. Dewordingsgeschiedenis van Nederland als deltagebied en als natie ligthier als het ware aan je voeten. Je vindt hier de drooggevallenbeddingen van rivieren uit de IJstijd, de zichtbare resten van deontbossing en de heidevorming in de Middeleeuwenen de nog min of meer intacte bouwwerken die herinneren aan de Duitsebezetting en de Koude Oorlog. Het actuele gebruik van het gebied, dedierentuin, het Openlucht Museum en het Kröller-MüllerMuseum, zijn niet minder interessant. Daarbij komt dat het gebruikvan het gebied nog steeds verandert. Oude, met name militairefuncties, verdwijnen en daar moet iets anders voor in de plaatskomen. Het opmerkelijk is evenwel dat het belang en de diversiteitvan het gebied nauwelijks leeft bij de burger en de politiek. Eenbelangrijke oorzaak daarvanis in mijn ogen het feit dat het gebied moeilijk of niet toegankelijkis. Overal staanhekken, veelterreinen zijn afgesloten voor publiek en verbindende stroken zijnvaak zo smal dat ze voor buitenstaanders amper zijn te vinden. Hetgebied als geheel vormt daardoor een barrière tussen denoordelijke rand van de stad Arnhem en de Hoge Veluwe alsnatuurgebied met het Kröller-Müller Museum als een plekwaar natuur wordt verbonden met cultuur. De reden waarom we ons hiergevestigd hebben, is om juist dat te veranderen. Het gebied heeftallerlei mogelijkheden. Die willen we onderzoeken en waar mogelijkrealiseren.

Hoe?

KampKoningsweg is gekocht door projectontwikkelaar KWP enwoningbouwcorporatie Portaal. KWP en Portaal willen op het terrein 34atelierwoningen realiseren, deels in de aanwezige, als boerderijvermomde scherfvrije militaire verblijven. Bij het project zijn eenaantal culturele partners betrokken waaronder Stichting G.A.N.G.,Stichting Leniging Ateliernood Kunstenaarsen Buro Harro, van landschapsarchitect Harro de Jong. De inbreng vande culturele partners moet in mijn ogen op drie terreinen liggen.Allereerst moet de diversiteit en de cultuurhistorische rijkdom ervanworden gedocumenteerd en onder de aandacht worden gebracht. Verdermoeten de culturele partners ideeën ontwikkelen over degebruiksmogelijkheden van het gebied. Ten slotte moeten de culturelepartnersnadenken over het leggen van verbindingen tussen Arnhem, het numoeilijk toegankelijke, maar interessante tussengebied en de verdernoordelijk gelegen Hoge Veluwe. Wat nu gescheiden is moet wordenverbonden en die verbinding op zich moet een aantrekkelijkebestemming worden. Het gebied moet met andere woorden opnieuwontgonnen worden. Dit keer niet fysiek en met kunstmest, zoals in denegentiende eeuw, maar in de eerste plaats mentaal, op grond vanideeën die door kunstenaars, vormgevers en architecten kunnenworden ontwikkeld. Ontginning vanuit de kunst.

Lukas Feireiss

Watis het programma waarmee je dat wilt bereiken?

Onsprogramma is drieledig. Om te beginnen willen we in mei en juni van2012 het terrein zelf onder de aandacht brengen door het organiserenvan een festival waarvoor we nu een klein budget hebben. Het festivalkrijgt een vervolg. Op dit moment werk ik samen met de Berlijnsepublicist en curator Lukas Feireiss en André Dekker vanObservatorium aan de invulling van een grote manifestatie ententoonstelling die in 2013 op en om dit terrein moet plaatsvinden.De samenwerking met Feireiss en Dekker lijkt me van belang. Feireisshoudt zich onder meer bezig met de verbinding van architectuur ennatuur en zulke zaken als de stad in het bos en het bos in de stad.André Dekker van de kunstenaarsgroep Observatorium houdt zichbezig met de verbinding van landschap, kunst en maatschappij. Hetthema dat we gezamenlijk willen ontwikkelen is camouflage in debreedste zin van het woord, dus van het kunstmatige dat zich voordoetals iets natuurlijks en omgekeerd, tot en met de als boerderijvermomdevliegtuighangar. Over het thema en de plannen geeft Feireiss hier op8 juni een lezing.

Naastde projecten in 2012 en 2013 willen we op het terrein een leercampusin het leven roepen. De deelnemers in dit project, dat voorlopigKaderschoolheet, zijn naast landschapsarchitect Harro de Jong , Hans Venhuizenen André Dekker. Alle drie houden ze zich bezig met deinrichting en het gebruik van de openbare ruimte en alle drie hebbenals docent of gastdocent banden met onderwijsinstellingenals de Universiteit van Wageningen, Artez en de Koninklijke Academievan Beeldende Kunsten in Den Haag. De Kaderschool gaat summerschoolsorganiseren waarin we mensen van verschillende bloedgroepen samenwillen brengen: kunstenaars, architecten, filosofen, schrijvers,stedenbouwkundigenen beleidsmakers op het gebied van ruimtelijke ordening. Onderwerpvan de bijeenkomstenzijn de denkkaders van waaruit we omgaan met de omgeving en hetlandschap. Wat speelt zich daadwerkelijk af in onze omgeving, wat isonze kijk daarop en hoe kun je door ideeënontwikkeling hetgebruik en de kwaliteit van de omgeving verbeteren. Wat we willenontwikkelen is een centrum voor kennis en innovatie. Hoe kunnenarchitecten, kunstenaars, wetenschappers, stedenbouwkundigen enbeleidsmakers van elkaar leren als het gaat om hardkijken,het door ideeënontwikkeling aanpakken van complexe situatiesen het verbreden van je mentale horizon?

Dederde poot van het programma dat we vanuit Kamp Koningsweg willenontwikkelen gaat over verbindingen. Wat zou er mooiere zijn dan demogelijkheid om via een aantrekkelijke route vanaf het Museum vanModerne Kunst in Arnhem, via park Sonsbeek en Zypendaal naar KampKoningsweg te wandelen en van daaruit naar de verderop gelegen ingangvan de Hoge Veluwe en het Kröller-Muller Museum? Die route zouvan de culturele en toeristische attracties van Arnhem een sterkeeenheid maken. De route op zich zou al een attractie zijn en bedenkwat zo'n route voor mogelijkheden schept als er straks,in 2016, wellicht weer een Sonsbeektentoonstelling wordtgeorganiseerd. Een deel van de route is er al. De overloop vanSonsbeek en Zypendaal, daar hoef je niets meer aan te doen. Maartussen Zypendaal en de Hoge Veluwe ligt een verrommeld stuk bos waarbijna niemand komt, LandgoedSchaarsbergen. Aan dat bos willen we zo weinig mogelijk doen, al moetje volgens mij wel nadenken over de verbetering van delandschappelijke kwaliteit ervan. Door het bos loopt van noord naarzuid een rechte laan van Amerikaanse eiken. Ook daar hoef je nietsmeer aan te doen. Halverwege ligt evenwel de A12, een hinderlijkebarrière. Je moet een eind naar het oosten lopen omuiteindelijkeen viaduct te vinden en je weg te vervolgen. De laan met Amerikaanseeiken willen we gaan gebruiken. Het blijft gewoon een zandpad. Maarhalverwegezouden we wel een paviljoen, een klein maar sprekend bouwwerk willenlaten verrijzen. Verderop bij het viaduct willen we eveneens eenarchitectonische attractie neerzetten. Dat alles om debelevingswaarde van de tocht door het niet echt spectaculaire bos vanLandschap Schaarsbergen op te vijzelen. Het spreekt voor zich dat depaviljoens op een verantwoorde manier moeten worden geïntegreerdin het bos Een volgende stap is het bouwen van een voetgangersbrugover de A12. Zo'n brug zou een landmark kunnen zijn, een object meteen iconische waarde dat voorbijrazende automobilisten eraanherinnert dat ze in Arnhem zijn.

Wilje die brug zelf gaan ontwerpen en bouwen?

Nee.Daar gaat het niet om. Het gaat in eerste instantie om het op gangbrengen van ideeënvormingover wat je met het gebied kan doen. Stichting G.A.N.G gaat ondermeer lobbyen voor de brug als idee.

Zittenbeleidsmakers te wachten op de ideeën van kunstenaars?

Deopenbare ruimte is in Nederland op papier ogenschijnlijk vaniedereen. Toch is het maar een kleine groep mensen die erdaadwerkelijk mee bezig is en erover beslist. Dat zijn voornamelijkde technische deskundigen en beleidsmakers op het gebied van deruimtelijke ordening. Er is vaak gezegd dat die denken en handelenvanuit een beperkt kader. Mijn ervaring is dat technisch deskundigenen beleidsmakers wel degelijk openstaan voor ideeën die zijnontwikkeld vanuit de kunsten. Zeker als het gaat om stedelijke enperifere gebieden, gebouwen en complexen waarvoor nieuwe functiesmoeten worden bedacht. Kunstenaarskunnen ideeën ontwikkelen vanuit andere invalshoeken. Technischdeskundigen en beleidsmakers hebben daar doorgaans de tijd niet vooren ze zijn er ook niet zo goed in.Ik denk datdaar, in de ideeënontwikkeling vanuit de kunst, grote kansenschuilen. Het is dat wat kunst maatschappelijk belang geeft enonmisbaar maakt.

Maaris dan je uiteindelijke doel om als kunstenaar deel te worden van hetbeperkte gezelschap dat beslist over de inrichting van Nederland?

Nee.Niet alleen de inbreng vanuit de kunsten is van belang, het gaat ookom het vergroten van de inbreng en de betrokkenheid van burgers.Wehebben het modernisme van de jaren zestig en zeventig achter onsgelaten. In de modernistische denkwereld was er geen plaats vooronbegrijpelijkheid, voor in het verleden verankerde waarden, voor deonvoorziene gevolgen van veranderingen en eigenlijk ook niet voor deinbreng van burgers. De drang om te beheersen leidde ertoe dat deburger dingen kreeg opgelegd die die burger vaak helemaal niet wilde.De modernistische stedenbouw is daar een sprekend voorbeeld van. Hetmodernisme was goed in het formuleren van toekomstige doelen, waargaan we heen? Waar het modernisme geen antwoord op had was de vraagwaar zijn we nu?Als je die vraag serieus probeert te beantwoorden dan moet je inziendat een goed gebruik van de openbare ruimte om de kennis en de ideeënvan specialisten vraagt, maar niet met voorbijgaan aan de wensen ende inzichten van burgers. Die zul je in ontwikkelingsprocessenserieus moeten nemen. Direct contact met burgers en de uitwisselingvan ideeën en inzichten tussen burgers en kunstenaars is altijdeen onderdeel geweest van de projecten van Stichting G.A.N.G. Demensen stonden wel eens te kijken van de ideeën en de plannendie we naar voren brachten, maar uiteindelijk kreeg je ze meestal welmee. Burgers willen wel degelijk praten met kunstenaars, maar danmoet je wel op voet van gelijkheid met ze omgaan.

Meer:http://www.koningsweg.com

http://www.stichtinggang.org/

http://www.hansjungerius.nl/

MARTEN HENDRIKS: VORM IS EERDER EEN BEGIN, DAN EEN EINDPUNT

2012-02-23T16:14:00.004-08:00

Categorie:interview

Onderwerp:Marten Hendriks over zijn werk en de installatie FalseFront van 2010

Datumgesprek: 25 januari 2012

MartenHendriks (Doetinchem 1941) studeerde van 1958 tot 1963 aan deArnhemse Academie voor Kunst en Kunstnijverheid. Aan die Academie washij van 1977 tot 2001 verbonden als docent van de afdeling VrijeKunst. In 1971 en in 2001 organiseerde het Arnhemse Museum vanModerne Kunst solotentoonstellingen van zijn werk.

Ikwilde het hebben over FalseFront,een installatie die je in de zomer van 2010 hebt gemaakt op debenedenverdieping van een pand aan de Apeldoornsestraat in Arnhem.Maar laten we het eerst hebben over je eerdere werk en deontwikkeling daarvan. Na 2000 heb je niet meer geschilderd. Was dateen kwestie van een plotseling besluit?

Neeer was geen sprake van een besluit. Op een gegeven moment waren ergewoonweg andere dingen waar ik me bezighield. Ik heb altijdmeerderde disciplines naast elkaar gebruikt en vermengd. Ik hebgefotografeerd, gefilmd en me beziggehouden met geluid, performancesen installaties. Ik maakte stencilboeken en samen met G.J. de Rooktijdschriften. Je moet niet vergeten dat mijn generatie druk in deweer was met het verruimen van het idee wat een kunstwerk was of zoukunnen zijn. Het kon een schilderij zijn of een ruimtelijk werk, maareven goed iets heel anders. Een multidisciplinaire aanpak lag dusvoor de hand.

In1971 had ik in drie zalen van het toenmalige Arnhems museum eententoonstelling van mijn schilderijen. Toen het er allemaal hing,kwam het me voor als een overzichtstentoonstelling van het werk vaneen reeds overleden kunstenaar. Na die tentoonstelling heb ik tienjaar niet meer geschilderd, misschien van de schrik. Ik tekende enmaakte zeefdrukken in tot kleine boekjes versneden telefoonboeken.Uit de telefoonboekjes ontstond later een twintig minuten durende16mm film. Ook bezeefdrukteik samen met Hans Gaarenstroom kranten die ik later gebruikte incombinatie met video als materiaal voor het werkReference/Interference, een parallel-installatie die gelijktijdigplaatsvond in de Appel in Amsterdam en het toenmalige Museum inNijmegen. Een van mijn andere projecten was het markeren endocumenteren van de harde delen – de botten – in mijn eigenlichaam en dat van anderen. Het project mondde uit in performances inWarschau en New York. Met film hield ik me ook vrij intensief bezig.Ik filmde bijvoorbeeld de projectie van een film en daarna filmde ikde projectie van die film en dat zo verder. Daarbij merkte ik dat ikme bij het monteren steeds meer liet leiden door kwaliteitscontrastenin kleur. Ik vond dat een nogal schilderkunstige benadering van hetmedium film. Toen ik daar meer en meer over nadacht, vond ik op eengegeven moment dat ik dan net zo goed weer kon gaan schilderen. Endat ben ik vanaf de begin jaren tachtig tot omstreeks 2000 blijvendoen.

Iser in het werk dat je vanaf de jaren zestig hebt gemaakt een rodelijn aan te wijzen?

Aaneen rode lijn heb ik zelf nooit bewust gewerkt. Maar in wat ikzojuist allemaal noemde is, hoe uiteenlopend ook, wel een verbindendefactor aan te wijzen. Verschijnselen die al vroeg vragen bij mijopriepen, zijn me in de loop van de tijd steeds meer gaaninteresseren. Als student op de Academie had ik bijvoorbeeld lessenin modeltekenen. Het was de bedoeling dat je tekening op het modelzou gaan lijken. Dat lukte mij nauwelijks of niet omdat ik vooralconstateerde dat het model geleidelijk steeds meer op mijn tekeningging lijken. Het model kwam bij wijze van spreken als model in deochtend het klaslokaal binnen en vertrok aan het eind van de dag alsmijn tekening. Dat wat je maakt, beïnvloedt je waarneming. Datje door je werk je kijken op scherp zet in een door dat werk bepaalderichting, is steeds de aanzet geweest en steeds meer de aanzetgeworden voor nieuw werk.

Kunje dat uitleggen?

Vrijweliedere dag teken ik langdurig en tamelijk onafgebroken. Ik begin aannieuwe tekeningen of ik werk verder aan eerder begonnen tekeningen.Het tekenen is een mentale toespitsing die het mogelijk maakt in dewerkelijkheid, buiten mijn werkruimte, opmerkelijke overeenkomstenmet dat wat ik teken te documenteren in foto’s. Omgekeerd laten diefoto’s, als resultaat van mijn selectieve waarneming, met alles watdaar toevallig of niet een stempel op drukt, me met andere ogen naarmijn tekeningen kijken. Het levert nieuw materiaal op. Mijn werk isdus zowel materiaal als instrument voor het maken van nieuw werk enhet herzien of het opnieuw gebruiken van elementen uit ouder werk.

Verklaartdat waarom je in je werk tekeningen, die veelal architectonisch vanaard zijn, combineert met bijvoorbeeld foto’s van gebouwen, en vangebouwen die weerspiegeld worden in ruiten van andere gebouwen enauto’s?

Deherkenning van kenmerkende details van mijn veelal computergegenereerde tekeningen brengen gebouwen inzicht.Ookwanneer die weerspiegeld worden in geparkeerde auto’s, of heel evenmaar weerspiegeld worden in passerende auto’s. Foto’s daarvanbrengen mijn tekeningen in contact met de werkelijkheid.

Latenwe het hebben over je installatie FalseFrontvan 2010 in het pand aan de Apeldoornsestraat. Je kreeg door toevaleen aantal maanden een leeg pand tot je beschikking. Wat trof je daaraan?

DeApeldoornseweg is een statige, negentiende-eeuwse aanleg. Het is eenbrede weg met in het midden bomen en aan weerszijden veelal witteherenhuizen. Aan het begin van de hele weg, de Apeldoornsestraat, isdie opzet verstoord. Aan één kant is de bebouwingafgebroken en vervangen door een groot, vierkant kantoorgebouw dat ereind jaren vijftig of begin jaren zestig moet zijn neergezet. Vroegerdeed het dienst als kantoor van de KPN. Op het gebouw staat eendriepotige zendmast die iets weg heeft van een raket. Aan de anderekant staat nogal altijd een rij herenhuizen. Halverwege is een van dehuizen afgebroken om toegang te verschaffen tot een op hetachterterrein gelegen telefonietoren. Dat gebouw, ook van de KPN, isvan een latere datum en op z'n minst twee of drie keer zo hoog alshet andere kantoorgebouw. Al met al vormen beide gebouwen een forseingreep. Het is moderne architectuur, dat wil zeggen een gewildebreuk met de vormtaal van het verleden en zonder compromis met deomliggende bebouwing. Sommige mensen vinden dat harteloos en lelijk,maar de gebouwen en het beeld dat die in die omgeving opleveren,spreken me juist wel aan. Een zelfde verstoring, de compromislozedoorbraak van het nieuwe in het oude, trof ik aan in het pand.Oorspronkelijk was de benedenverdieping in gebruik als deel van hetwoonhuis. Aan een kant was er een kamer en suite met daarachter eenserre. Aan de andere kant van de benedenverdieping lag een zijkamerof kantoor. Vanuit de woonkamer kon je door een deur in de zijkamerkomen. Naast de woonkamer en achter de zijkamer was een gang die allevertrekken op de benedenverdieping verbond. Die hele opzet is na deoorlog grondig veranderd. Er heeft in het pand een meubelwinkelgezeten, weer later een kapper en ook nog een makelaar of eenuitzendbureau. De kamer en suite verdween evenals de scheidingsmuurtussen kamer en kantoor. Toen ik aan de slag ging, was debenedenverdieping door een aannemer leeggehaald. Maar je kon deresten en de sporen van de kamer en suite, de oorspronkelijke haardmet schoorsteen en de scheidingsmuren nog aanwijzen. Om te beginnenheb ik heb met stapelingen van kartonnen dozen de oude scheiding vande kamer en suite nagebouwd en de volumes van de schoorstenen. Restenvan één van de oorspronkelijke schoorsteenmantels, dieik in een latere aanbouw van het huis tussen allerlei rommelterugvond, heb ik door een van de handige mensen die me hielpen bijde uitvoering van het project op de plek laten monteren waar ze zichooit bevonden. En met oude spieramen heb ik de plaats en het volumeaangegeven van de scheidingsmuur tussen huiskamer en kantoor. Ietsvergelijkbaars heb ik gedaan met de betengeling. Je kon zien dat dewanden vroeger betengeld waren. Dat wil zeggen dat er voor de murendoek was gespannen op een lattenwerk waarop dan weer behang wasgeplakt. De oude betengeling heb ik verbeeld door vóórde muren een raster van spieramen te plaatsen. Daarachter, op de kalewanden, plakte ik als een soort behang ongeveer achthonderd prints opA4-formaat van tekeningen, computer gegenereerde tekeningen en foto’sHet ging nog bijna mis omdat de eigenaar van het pand halverwege mijnwerkzaamheden een nieuwe pui liet plaatsen. Dat leverde de titel opvan de uiteindelijke installatie: FalseFront. Maar watik had gebouwd van karton kwam door het plaatsen van de pui bloot testaan aan weer en wind en begon in te zakken. Mijn eigen bouwselsmoest ik dus tussentijds restaureren voor ik verder kon.

Watwas het belang van de reconstructie van het oorspronkelijke woonhuis?

Jemoet ergens beginnen om je een plek eigen te maken. Als je een nieuwewoning betrekt doe je dat ook. Je gaat aan de slag. Je richt het opjouw manier in en zo wordt het jouw plek. Maar voor de reconstructiehad ik nog andere redenen. Wat ik wilde was een installatie waarin detekeningen je omringden. Dat lijkt misschien niet belangrijk, maartekeningen heb je gewoonlijk gedrukt of op beeldscherm voor je. Doortekeningen omringd worden, is iets anders. De huiselijke maat leek meverder de juiste omstandigheid voor de kijkervaring die ik voor ogenhad. Bij de dagelijkse routine in een huiskamer hoort een soort vanachteloosheid. Je loopt vaak langs dingen heen zonder er naar tekijken. Maar iets waar aan je nooit of nauwelijks aandacht aanbesteedt, kan plotseling om allerlei redenen je aandacht opeisen.Door mijn werk – de verbeelding van de meest recente geschiedenisvan mijn werk – te vermengen met de geschiedenis van die kamers,hoopte ik een soortgelijke openheid van kijken als het warevanzelfsprekend te maken. Het ging me om de mogelijkheid ergens welof niet je aandacht op te vestigen en je met verschillende ogen doorde installatie te bewegen.

Eenniet onbelangrijk deel van de installatie of tentoonstelling was hetbehang van iets van achthonderd prints op A4 formaat. Dat warenprints van je eigen tekeningen, foto's van gebouwen, deweerspiegeling van gebouwen in andere gebouwen en autoruiten,interieurelementen zoals trappen, foto's van dingen alschocoladeblokken met een architectonisch uiterlijk, maar ook hopenwinkelwagens en sloopresten van gebouwen. Als ik het zo opnoem,klinkt het als een ongeordend geheel. Op de tentoonstelling kreeg jeechter de indruk dat de prints streng waren geordend opvormovereenkomsten of juist tegenstellingen. Je kon het hele behangvan boven naar beneden en van begin tot eind lezen als een film ofbeeldrijm. Het ene volgde min of meer logisch uit de vorm van hetvoorafgaande. Zie ik dat juist?

Ja.Zo zag het er uit. Logica is echter geen leidraad binnen mijn werk.Het gaat mij om de visuele interactie tussen de beelden. In mijnrangschikkingen probeer ik tegelijkertijd meerdere ordeningsprincipeste hanteren omdat ik verwacht dat daardoor onvoorziene relaties aanhet licht komen.

Maaris het dan niet zo dat je werk zich sterk of uitsluitend richt opvorm en op overeenkomsten of verschillen van vorm, waarbij de inhoudgeen enkele rol meer speelt?

Wanneerje met inhoud iets bedoelt dat achter een vorm schuil zou gaan,bijvoorbeeld de emotie of het verlangen van de kunstenaar, dan isdaar, denk ik, geen sprake van. Het was voor mij al vroegonaannemelijk dat je in een kunstwerk iets zou kunnen vastleggen watje voelt. Een vorm is geen eindpunt maar een begin. Je kunt er ietsnaar toe kijken. Een vorm roept associaties op en die associatiesliggen niet voor altijd vast. Die kunnen veranderen door waar je jein gedachten mee bezig houdt.

Jehebt weleens gezegd dat je het niet erg vond als je werk overkwam alseen parfum. Kun je dat toelichten?

Misschienbedoelde ik daarmee te zeggen dat het echt mooi zou zijn wanneer eenwerk of een aspect daarvan gelijktijdig wel en niet zou kunnenbestaan. Wat voor je waarneming niet direct aanwezig is, kan immerswel degelijk van invloed zijn op je ervaring en bewustzijn. Als jeeen parfum geconcentreerd blijft opsnuiven, ruik je het op eengegeven moment niet meer, al blijf je er in je achterhoofd misschienwel mee bezig. Het is niet toevallig dat het geheel van op de wandengeplakte prints een belangrijke rol speelde binnen FalseFront. Wanneerje de installatie, zoals die aan de Apeldoornsestraat bestond,voorstelt als een film en de prints als stills, dan ontnam de film inzijn geheel het zicht op de stills. Maar richtte je je blik op eenvan de stills, dan ontnam je dat het zicht op de film. Het is zoalsbij kijken en lezen: wanneer je kijkt kun je niet lezen en wanneer jeleest kun je niet kijken. Om de installatie te bekijken moest je eenkeuze maken. De installatie bestond voor de waarneming daardooraltijd maar ten dele. En toch was wat ogenschijnlijk ontbrak vaninvloed.

Meer:http://martenhendriks.nl/

BAS KOOLS: HOE KUN JE BETER SAMENLEVEN?

2012-02-23T16:14:00.003-08:00

Categorie:interview

Onderwerp:Bas Kools over de verbreding van het vak ontwerpen.

Datamailverkeer: 25 januari tot en met 7 februari 2012

BasKools (Sprang-Capelle 1981) studeerde van 2011 tot 2005 aan deafdeling 3D Design van Artez in Arnhem en van 2005 tot 2007 aan deafdeling Product Design van de Royal College in Londen. Hij woont opdit moment in Berlijn.

Watheb je na je studies allemaal gedaan?

Ikheb vooral geprobeerd om op grond van mijn bezigheden en mijnbelangstelling te formuleren wie ik als vormgever ben, wat ik tebieden heb en hoe ik dat het beste tot zijn recht kan laten komen.Mijn bezigheden en mijn belangstelling zijn nogal breed. Ik heb me altijdens mijn studie beziggehouden met keramiek, experimenten metandere materialen en met illustratie. Op grond daarvan werd ik inLonden door Muf Architecture Art, een architectenbureau, gevraagd omworkshops te bedenken. In Londen heb ik onder meer lesgegeven aanjongeren uit de buitenwijken. Mijn belangstelling gaat ook uit naarde openbare ruimte en naar de samenhang tussen vormgeving,architectuur, stedenbouw en sociale processen. Na mijn verblijf inLonden heb ik weer een tijdje in Nederland gewoond. In Nederlandraakte ik betrokken bij projecten die de interactie tussen deopenbare ruimte, de gebruikers en de regelgeving als onderwerphadden. In het kader daarvan heb ik workshops gegeven over onderzoekin de openbare ruimte in Londen, Ljubljana en Moskou. Ik heb mezelfin ieder geval beloofd alleen dingen te doen die ik leuk vind en daarben ik tot vandaag de dag aardig in geslaagd.

Werkje met anderen of alleen?

Ikwerk bij voorkeur samen. Per project gaat het om wisselende groepenmensen. Op dit moment werk ik samen met HomeBase Project, eeninitiatief uit de Verenigde Staten dat zich vorig jaar in Berlijnheeft gevestigd. HomeBase heeft een programma voor artists inresidence en wil kunst verbinden met sociale vernieuwing. Met MarjaReiniers en Bouke van Gestel werk ik samen in het kader van eeneducatief project voor scholen in Breda. Met Marja en Bouke werk ikook aan het ontwikkelen van een leergame voor NBIC, het NetherlandsBioinformatic Centre. Met Lobke Meekes heb ik educatieve projectenontwikkeld die we aanbieden aan basisscholen en het afgelopen jaarheb ik in Berlijn samengewerkt met Gunter Wehmeyer en Judith van denBoom. Met z'n drieën werktenwe aan een project over de rol van de ontwerper waarbij ook deHogeschool voor de Kunsten Utrecht was betrokken.

Hoekwam je in Berlijn terecht?

Ikben hier verzeild geraakt samen met Judith en Gunter. We begonnen eenexperiment dat we LocalIntelligencenoemden. Nu woon ik in Pankow, een buurt in het noorden van Berlijn.Pankow was vroeger een deel van de communistische D.D.R. Van oudsherzijn er ambassades gevestigd van Westerse landen. Ik woon in een oudebrouwerij die in beheer is van het HomeBase Project. Wonen in debrouwerij is niet vrijblijvend. Het uitgangspunt van het HomeBaseProject is dat je home,je huis en je omgeving, ook een plek is voor reflectie en onderzoeknaar mogelijke vormen van samenleven. Soms is dat wel eens intens. Dehele buurt komt hier over de vloer, maar dat is aan de andere kantook leerzaam en gezellig.

Alsik het goed begrijp, hou je je niet meer in de eerste plaats bezigmet het ontwerpen van producten. Vond je dat te beperkt?

Ikvind het maken van producten of objecten nog steeds relevant. Ik kanzelf ook niet zonder. Maar wat me bij producten altijd alinteresseerde is niet alleen het ding op zich. Het gaat mij er ook omwaarom iets is ontworpen, hoe het is gemaakt en wat het teweegbrengt. Hoe sluit iets aan op de maatschappij van nu en op wat voormanier is het van invloed op de wijze waarop mensen met elkaar omgaanen hun leven inrichten? Dat is voor mij al tijdens mijn studie vanbelang geweest.

Maarhoe zou je je specialisme of je beroep zoals het zich nu heeftontwikkeld willen omschrijven, noem je jezelf nog steeds ontwerper?

Ja,maar soms doe ik dat bij gebrek aan een betere term. Het is lastig ommezelf of mijn bezigheden een label te geven. Ik ben werkzaam alsonderzoeker, ontwerper, en ontwikkelaar van verschillende diensten.Die diensten moeten kinderen bijvoorbeeld prikkelen en helpen om huneigen buurt te verkennen of ze door middel van augmentedrealityen bioinformatica helpen om te begrijpen wat voedsel doet. Een anderetak van mijn werkzaamheden gaat over het inzetten van lokale kennisen informatie voor de innovatie van een bepaald gebied of eenbepaalde gemeenschap. Het zijn allemaal projecten waar uiteindelijkiets met een fysieke vorm uit voortkomt, maar waar die vorm in dienststaat van kennisoverdracht en de interactie tussen mensen. Binnen debestaande mogelijkheden moet je tot nieuwe inzichten enontwikkelingen zien te komen. De grote uitdaging daarbij is hetbedenken van vormen en systemen die rekening houden en gebruik makenvan de enorme complexiteit van de huidige samenleving.

Alshet om kennisoverdracht, sociale processen en innovatie gaat, wat hebjij als student van een kunstacademie en als productontwikkelaar danvoor op anderen?

Watmij een andere kijk en houding geeft, is aangescherpt en ontwikkelddoor het studeren aan een kunstacademie. Je leert denken in abstractetermen van strategie, maar ook in termen van praktische oplossingen,afgestemd op plaats, tijd en behoefte. Je leert op de academie en alszelfstandig ontwerper om uit te gaan van jezelf en tot resultaten tekomen vanuit jezelf. Wat ik verder heb bij te dragen is mijn eigeninzicht dat er geen vaststaande dingen bestaan. Die zijn altijd inbeweging als gevolg van hun relatie tot andere dingen en het handelenvan mensen. Mensen en dingen werken voortdurend op elkaar in.Daardoor verandert je omgeving en het sociale gebruik van dieomgeving. De diensten, spellen, of onderzoeken die ik ontwerpontstaan van uit deze gedachte. Mijn werk moet mensen leren om vanveranderingen gebruik te maken.

Watzijn de problemen waar jij als ontwerper de komende jaren eenoplossing voor kunt aandragen?

Degrote vraag is simpel: hoe kun je beter samenleven? Ik denk dat ikdaar als eenling niet zomaar een kant en klare oplossing voor kanaandragen. Individuele oplossingen zijn niet meer van deze tijd. Jemoet juist met andere samenwerkingsverbanden aangaan om echteproblemen op te lossen. Mijnbijdrage als ontwerper bestaat uit het bedenken van gereedschappen enprocessen die mensen in staat stellen om hun wensen en ambities terealiseren. Daarvoor moet een ontwerper ook daadwerkelijkparticiperen. Mensen, kennis en ervaringen verbinden is voor mij ookeen belangrijk onderwerp. Er wordt nog wel eens gedacht datmaatschappelijke innovatie in de eerste plaats afhankelijk is vannieuwe ideeën. Minstens zo belangrijk en misschien nog welbelangrijker is in mijn ogen het maken van de juiste verbindingentussen de kwaliteiten van mensen, technieken en materialen. Innovatiekan met andere woorden van mensen zelf en, organisatorisch gezien,van binnenuit plaatsvinden.

Watga je de komende tijd doen?

Ikheb veel plannen, maar nooit genoeg dagen in de week om ze allemaaluit te kunnen voeren. In februari ga ik aan de slag met iets nieuws:een experiment dat LokaalInnovatie Kantoorheet. Dat kantoor moet lokale kennis in dienst stellen van mensen diehier in Pankow iets willen verbeteren of veranderen. Het is een soortlaboratorium om te experimenteren met het maken van verbindigentussen mens, economie en samenleving. Daarnaast werk ik verder aaneen nieuwe dienst voor HomeBase Project. Daar verheug ik me echt op.HomeBase betekent wonen en werken in Berlijn met een super toffegroep internationale kunstenaars. Los van dat alles heb ik hier neteen tweede verdieping gebouwd van oude dakbalken, zodat ik daarondermijn studio en kantoor kan onderbrengen en mensen uit de buurt kanontvangen. Als ik in Berlijn genoeg ben opgeschoten ga ik half Maartnaar Twello in Nederland. In Twello wil ik ook een Lokaal InnovatieKantoor opzetten. (Als je dit interview leest en woongelegenheid opfietsafstand van Twello hebt, neem dan via mijn website contact metme op!) Wat er na maart allemaal gebeurt weet ik nog niet precies.Natuurlijk hangen er altijd wat nieuwe projecten in de lucht, sommigein opdracht, sommige in samenwerking en andere weer gewoon omdat ikze nodig vind.

Meer:

http://www.baskools.com

http://www.localintelligence.eu

http://www.homebaseproject.org

FLOS WILDSCHUT: MENSEN PRIKKELEN MET KWALITEIT

2012-02-23T16:14:00.002-08:00

MMKA. FotoWillem Franken

Categorie:interview

Onderwerp:Flos Wildschut over het onderwerp condensed reality en demanifestatie OO(G)ST

Data-mailverkeer20 februari 2012

FlosWildschut (Heerlen, 1960) studeerde van 1980 tot 1989kunstgeschiedenis aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Ze werktede afgelopen 15 jaar als curator bij het Nederlands Foto Instituut(nu Nederlands Foto Museum) te Rotterdam en was voorzitterstimuleringssubsidies bij het Fonds BKVB (nu Mondriaan Fonds). Sinds3 jaar werkt zij als onafhankelijk curator. Voor het Museum voorModerne Kunst Arnhem maakte zij, samen met Krien Clevis, in 2009 detentoonstelling Ophelia,Sehnsucht, melancholie en doodsverlangen.In 2011 stelde zij met Charlotte van Lingen voor de Kunsthal inRotterdam de fotografietentoonstelling Voorde lens: Crisis!samen. De tentoonstelling Proeftuin,die eind vorig jaar in Showroom Arnhem plaatsvond was eveneens vanhaar hand.

Jegaat als curator een tentoonstelling samenstellen en inrichten die inseptember en oktober 2012 is te zien in Museum voor Moderne Kunst inArnhem. Die tentoonstelling heet OO(G)ST en moet inzicht bieden in derecente kunstproductie in Gelderland. Denk je, nu even afgezien vanje eigen tentoonstelling, dat kunst en vormgeving in Gelderland zichop een of andere manier onderscheiden? Zijn er eigenaardigheden,stromingen, bepalende figuren of centra aan te wijzen of zie jevooral diversiteit en de weerspiegeling van nationale eninternationale ontwikkelingen?

Ikben door het MMKA gevraagd om als curator op te treden voor hetfestival OO(G)ST, zoalsde nieuwe Biënnale Gelderland in combinatie met de manifestatieMade inArnhemgaat heten. Voor OO(G)ST 2012 heb ik een inhoudelijk conceptgeschreven. Het is de bedoeling dat er in het MMKA een grotetentoonstelling komt en rondom het museum een satellietprogramma.Zowel tentoonstelling als satelliet worden geprogrammeerd aan de handvan een thema: CondensedReality.Dat thema gebruik ik als leidraad om een deel van de recentekunstproductie in Gelderland te laten zien. Je moet nu eenmaalkiezen. Want als ik de hele Gelderse kunstproductie van de afgelopenjaren zou tonen, krijg je een soort beurs en dat is niet wat me voorogen staat. Ik had het ook anders kunnen aanpakken. Ik had me eerstbreed kunnen oriënteren op de Gelderse kunstproductie en daaruiteen thema kunnen distilleren. Daar heb ik bewust nietvoor gekozen. Ik ga er namelijk van uit dat er niet zoiets bestaatals Geldersekunst of vormgeving.Gelderland is geen eiland. Kunstenaars en vormgevers opereren ook inGelderland steeds internationaler, ondergaan invloeden van over dehele wereld. Het is misschien een clichébeeld, maar het is welwaar. Door alle communicatiemiddelen is de wereld de laatste decenniaveel kleiner en toegankelijker geworden. Ik ben er dus van overtuigddat in Gelderland nationale en internationale ontwikkelingenweerspiegeld worden. En dat hoop ik met de tentoonstelling en desatellietprogrammering te laten zien.

Zouje het tentoonstellingthema wat nader kunnen omschrijven?

Inde tentoonstelling breng ik kunstenaars samen die vanuit een bepaaldementaliteit werken; kunstenaars die in het kleine, het minuscule, hetgrote proberen te ontdekken of die het grote terugbrengen tot eenhandelbare proportie om het te kunnen begrijpen. Zij condenseren alshet ware de werkelijkheid. Zij dikken die werkelijkheid in, zodat hetpure, de essentie zichtbaar wordt.

foto 1

Komtdat concept voort uit wat je de tijdsgeestzou kunnen noemen en staat het helemaal los Gelderland of Arnhem?

Hetconcept komt voort uit kijken, uit het bestuderen en benoemen vanactuele tendensen in de kunst. En natuurlijk spelen mijn eigenvoorkeuren ook een rol. Ik meen bepaalde stromingen in de kunst vannu te ontdekken en met de stromingen die ik interessant vind, hoop ikiets te kunnen doen. Die ontdekkingenwil ik graag delen met anderen om er met elkaar over van gedachten tekunnen wisselen. En om te bekijken of mijn ideeën ook kloppen enrelevant zijn. Ik zie bij veel kunstenaars aanknopingspunten metcondensedrealityals houding en mentaliteit. Het lijkt wel een reactie op een steedsmaar drukker en hectisch wordende wereld. De hang naar essentie enkernachtigheid bespeur ik ook bij mezelf, vandaar deaantrekkingkracht die het op me uitoefent. Het voelt als eenverademing. Ik vind het prettig als ik werk van kunstenaars zie waarik de tijd voor mag en moet nemen, waar mijn zintuigen doorgeprikkeld worden, waar ik nieuwsgierig van word en waar ik meer vanzou willen weten. Condensed reality is iets wat op dit moment in delucht hangt, maar het staat niet los van Gelderland en zeker niet vanArnhem. Ik denk dan vooral aan de fysieke kenmerken van het gebied.Toen ik werd gevraagd om curator van OO(G)ST te worden ben ik gaannadenken of er zoiets als typisch Gelders of typisch Arnhems bestaat.Ik kwam niet uit bij de kunst, maar bij het landschap. Ik heb lang inNijmegen gewoond. Ongeveer 15 jaar geleden ben ik naar Rotterdamverhuisd. Telkens als ik terugkom in Gelderland word ik geraakt doorhet landschap; de prachtige Ooijpolder bij Nijmegen, de Veluwe, hetIJsselgebied. Hoewel ik na 15 jaar verblijf in het Westen deHollandse polders ook ben gaan waarderen, gaat er niets boven hetGelderse landschap. Arnhem vormt daarvan in mijn ogen de spil. Hierkomen verschillende landschapstypen samen en hier dringt de natuur inde vorm van parken tot ver in de stad door. De parken kunnen gezienworden als weerspiegelingen van de verschillende, Gelderselandschappen. Sonsbeek is een echo van de Veluwe, Meinerswijk van hetuiterwaardengebied en het nieuwe Park Lingezegen tussen Arnhem enNijmegen is in feite een gecondenseerd Betuwelandschap. De methodevan het condenseren wordt in de landschapsarchitectuur veelvuldigtoegepast om een park of tuin te ontwerpen. Ze worden ontworpen alsmicrolandschappen waarin de grootse natuur op een sterkgeconcentreerde manier kan worden ervaren. Arnhem - en in hetbijzonder het MMKA, dat een fysieke spil vormt tussen deverschillende parken en landschappen en van waaruit je een weidseblik op het Gelderse rivierengebied hebt - is dan ook de plek bijuitstek om het thema condensedrealityover het voetlicht te brengen.

Watmoet je tentoonstelling volgens jou op z'n minst bevatten en latenzien en wat valt er buiten de boot?

Detentoonstelling moet een bepaalde mentaliteit die ik bijverschillende kunstenaars bespeur verhelderen. Ik wil laten zien dathet thema internationaal is en wil dit koppelen aan de Geldersepraktijk. Dat betekent dat de tentoonstelling voor het overgrote deeluit werk van Gelderse kunstenaars zal bestaan, gecombineerd met eenaantal (inter)nationale kunstenaars. Verder wil ik een variatie aandisciplines en kunstenaars van verschillende generaties in detentoonstelling opnemen. Het thema vormt dus de leidraad voor mijnzoektocht. Kunstenaars die ik interessant vind, maar die niet binnenhet thema passen, kan ik niet in de tentoonstelling opnemen. Maar ookuit de kunstenaars die wel binnen het thema passen, zal ik keuzesmoeten maken. De ruimte die ik in het MMKA ter beschikking heb isweliswaar groot, de hele westvleugel, maar er passen toch maar eenbepaald aantal werken in. En ik wil uiteraard dat de tentoonstellingeen samenhangend geheel vormt.

foto 2

Erwordt de laatste jaren nogal wat nadruk gelegd op publieksbereik. Dediscussie over artistieke kwaliteit is op de achtergrond geraakt,zoniet door de politiek verdacht en onmogelijk gemaakt. Toch is diediscussie niet zonder belang. Je zou kunnen zeggen dat kunst, als eenbelangrijk onderwerp waarvoor musea werden ingericht, waarmee geldwerd verdiend en dat een steeds breder publiek interesseerde enbereikte, een schepping is van de 19de en 20ste eeuw. Het is metandere woorden te beschouwen als een erfenis van de moderniteit. Nujuist de moderne kunstenaar kenmerkte zich door volstrekt lak tehebben aan het publiek en alleen rekening te houden met dekwaliteitseisen van vakbroeders en deskundigen. Voel jij je, naasthet door politiek geëiste publieksbereik, ookverantwoordelijkheid voor artistieke kwaliteit en hoe denk je dietwee te verbinden?

Allereerstzou ik graag je aanname over het feit dat artistieke kwaliteit op deachtergrond is geraakt ter discussie stellen. Er is volgens mij enormveel aandacht voor artistieke kwaliteit. Ook in de politiek, waar hetwoord excellentveelvuldig wordt gebezigd als het om cultuur gaat.

Dediscussie over publieksbereik is de laatste decennia wel ergdoorgeslagen. Het gaat niet meer over de kwaliteit vanpublieksbereik, maar alleen over aantallen. Culturele instellingenmoeten vooral véélpubliek trekken. Ik vind dat een verkeerde discussie.Dat je publiekmoet trekken is evident. Een theatergroep die voor een lege zaaloptreedt is voor alle partijen verschrikkelijk: voor de acteurs, voorhet publiek dat wel komt kijken en voor de schouwburg. En eenkunstenaar wil uiteindelijk natuurlijk ook dat zijn of haar werkgezien wordt. Ik denk niet dat hétpubliek bestaat. Er zijn verschillende publieksgroepen. Sommigegroepen zijn massaal, zoals bij popconcerten of voetbalwedstrijden.Andere groepen zijn veel kleinschaliger, zoals bij opera of eenintiem klassiek kamerconcert. Ook de kunst heeft verschillendedoelgroepen. Een voorstelling of een kunstwerk dat voor kleine,specifieke doelgroepen bedoeld is, heeft net zoveel bestaansrecht alseen popconcert in de Ahoy of het Gelredome. Maar je moet er wel allesaan doen om die specifieke doelgroep ook daadwerkelijk te bereiken enom het juiste podium te kiezen. Artistieke kwaliteit speelt daarbijeen essentiële rol. Het publiek is zich terdege bewust vankwaliteit, ziet veel, leest veel, is op de hoogte. Voor eententoonstellingsmaker ligt de lat dus hoog. En ook voor eenkunstenaar. En daar zijn kunstenaars zich ook van bewust. Ik ben heter dan ook volstrekt mee oneens dat de moderne kunstenaar lak heeftaan het publiek en alleen rekening houdt met de kwaliteitseisen vanvakbroeders. Natuurlijk kun je stellen dat kunstenaars hun eigenkwaliteitseisen stellen. Maar ook dat is in feite een manier omrekening te houden met het publiek, want het publiek stelt tegenwoordigook van dergelijke hoge eisen. Kwaliteit en rekening houden met jepubliek zijn voor mij en in de huidige kunstpraktijk dus geengescheiden zaken Dat geldt ook voor OO(G)ST. Het is zaak om mensengoed te informeren over de uitgangspunten en de opzet van hetprogramma en ze te prikkelen om daadwerkelijk te komen. Ik denk datde combinatie van een tentoonstelling en een kort en krachtigfestival gedurende 10 dagen daaraan meewerkt. Het zorgt ervoor dat erkruisbestuivingen ontstaan tussen verschillende disciplines. Mensendie van muziek houden bekijken ook de tentoonstelling en pikken eenfilm mee. Mensen die specifiek voor de tentoonstelling komen nemeneen kijkje bij een theatervoorstelling of gaan naar een lezing. Jemoet mensen prikkelen met kwaliteit op elk niveau.

Foto 1: opbouwtentoonstelling Ophelia (2009) Flos Wildschut bij een werk vanGuido Geelen. Aan de wand een werk van Desiree Dolron. Foto EllyStrik.
Foto 2: tentoonstellingProeftuin 2011-2012 Stichting G.A.N.G., werk van FrankBruggeman en Club Donny

Meer:http://www.mmkarnhem.nl/NL/agenda/tentoonstellingen/oogst-biennale-gelderland-made-in-arnhem

SANDER LUSKE: ETEN, VORMGEVING EN BEELDVORMING

2012-01-28T00:52:00.002-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Sander Luske over vormgevenen fotograferen

Datum gesprek: 18 januari 2012

Sander Luske (Nijmegen 1970) studeerdevan 1988 tot 1993 aan de afdeling 3D Design van Artez in Arnhem. Nazijn afstuderen werkte hij als vormgever met als specialisatieporselein. Sinds een aantal jaren geeft hij ook les aan de afdelingProduct Design van Artez in Arnhem. Hij is lid van de examencommissievan Artez en lid van de raad van toezicht van Stichting LenigingAtelier Nood Kunstenaars. Het gesprek vindt plaats in de door Lusketot woonhuis en atelier verbouwde keuken van een voormaligbejaardentehuis in de wijk Presikhaaf.

Waarben je mee bezig?

Met het ordenen van mijn verzamelingkookboeken. Daar hecht ik nogal aan. Ik heb onder andere dit Japansekookboek. Dat heb ik in 2010 gekocht in Osaka waar ik op dat momenteen solotentoonstelling had ingericht van mijn werk. Het aardigeervan is dat het niet alleen laat zien hoe het gerecht eruiteindelijk uitziet, maar dat het aan de hand van een reeks foto'sheel precies laat zien hoe je te werk moet gaan. Het bekijken van diefoto's is al een plezier op zich. Je ziet een vishapje en dan tonende foto's stap voor stap hoe je de vis schoonmaakt, in mootjes snijdten opmaakt voor het gerecht. Dat vind ik een interessante invalshoek.Als je eet heb je meestal gekookt. Maar wat is nu belangrijker, hetdoel of de reis? In veel westerse kookboeken lijkt het doel het meestbelangrijk. Voor Japanners, of in ieder geval de makers van dit boek,lijkt de reis minstens zo belangrijk. En daar hebben ze volgens mijgelijk in omdat de foto's van de reis veel vertellen over hetuiteindelijke doel, meer dan een foto van het doel alleen. Dat soortzaken houden me bezig omdat ik me naast het ontwerpen ben gaantoeleggen op het fotograferen van voedsel.

Is dat een zijweg?

Het fotograferen van voedsel is, en datis niet onbelangrijk in deze moeilijke tijden, onder andere een bronvan inkomsten, hoewel ik het ook gratis doe voor de kookrubriek vanhet Utrechtse Straatnieuws. Dat neemt niet weg dat hetfotograferen van voedsel min of meer is voortgekomen uit hetvormgeven van porselein. Ik ontwerp vanaf 1993 gebruiksgoed: bekers,borden, kopjes, schotels en schalen. Dat deed ik samen met JanBroekstra en alleen. Zowel met Jan als op eigen houtje was het altijdde vraag hoe je je werk zou kunnen presenteren. Meestal maak je eententoonstelling in een winkel of een galerie. Dat heeft iets saais.Porselein is gebruiksgoed en in mijn ogen geen autonome kunst. Hoekun je dat aankleden, zodat het spannender is om er naar te kijken enerbij te zijn? Ik en Jan hebben er vaak voor gekozen om hettentoonstellen te combineren met het koken en opdienen van eten. Etenis een alledaags en tegelijkertijd complex gebied. Zolang er mensenzijn, houden ze zich bezig met de vraag wat eten we vandaag?Dat is tegenwoordig niet anders dan drieduizend jaar geleden, maarmensen zijn tegenwoordig wel verder van voedsel af komen te staan.Veel van wat we eten is industrieel bewerkt. Daardoor is koken thuisniet zelden het vermengen van industriële en halfindustriëleproducten. Dat levert weliswaar tijdwinst op, maar ook eenvervlakking van de beleving en de smaak. Jan en ik wilden dat eenbeetje omdraaien. Dat deden we aanvankelijk vrij simpel: zelf terplekke pasta maken of tijdens een presentatie uit tomaten een helegoede tomatensaus koken. Later ben ik ook limonade, ijs en bier gaanmaken.

Watis de zin daarvan, moet ik straks m'n eigen varken gaan slachten?

Je moet het doen als het je trekt. Ikvind het werken met basisingrediënten juist heel plezierig. Zelfzuurdesem maken voor zuurdesembrood of bier brouwen, levert belevingen kennis op. Het is leuk om naar te kijken, het ruikt goed of vreemden het levert interessante, tactiele ervaringen op. Het is de reiswaar ik het net over had.

Maarhet is ook omslachtig en tijdrovend?

Juist. Je kunt ook niet tegen mensenzeggen: ga zo koken als je grootmoeder. Veel mensen in Europa enAmerika leven onder een enorme tijdsdruk. Dat zal op de korte termijnniet veranderen. Tijdsdruk is een onlosmakelijk deel geworden van onsleven net als het dictaat van de doelmatigheid: de allesoverheersendedruk om de beleving van het moment, de handeling en het detail op teofferen aan de efficiency van economische en organisatorischeprocessen. Dat is een alles overheersende factor, zelfs op het niveauvan het gezin en het huishouden. Onder die omstandigheden vormenvoedsel, koken en eten een soort eiland. Eten is voor een deel eenroutine, maar mensen kunnen in die routine als ze willen veelbeleving leggen. Eten en koken is een aanleiding om de roes van dehaast te doorbreken en om je bezig te houden met dingen die goed voorje zijn: kijken, proeven, ruiken, aanraken en samenzijn met anderen.Mijn producten zijn ontworpen om een bijdrage te leveren aan datsoort vormen van beleving binnen de dagelijkse routine. Het zijnvoorwerpen die dienen als de aankleding en de intensivering van eenhuiselijke sfeer die onontbeerlijk is om er weer tegen aan te gaan.

Enwat heeft dat met fotografie van voedsel te maken?

Iedere ontwerper weet dat je weliswaarallerlei producten kunt maken, maar dat de bedoelingen en degebruiksmogelijkheden van die producten niet voor iedereen zondermeer duidelijk zijn. Een kommetje doet geen uitspraken over jeopvattingen over eten en koken. En toch moet je als ontwerperduidelijk maken wat jouw product voor rol kan spelen in iemandsleven. Fotografie is een van de middelen om dat te vertellen, zekernu mensen via internet en sociale media met elkaar communiceren doorhet uitwisselen van beeldmateriaal.

Fotografie,of beter gezegd beeldvorming, is met andere woorden een onlosmakelijkdeel van het vormgeven geworden?

Dat was het altijd al, maar ik denk datiedereen zich daar meer bewust van is geworden. Een ontwerper moet eriets mee kunnen doen. Als ik les geef probeer ik dat ook over tedragen. Ik werk op dit moment met een groep tweedejaars studenten aaneen opdracht. De opdracht is om na te denken over het voedsel van detoekomst. In dat kader moeten studenten een gerecht en een receptbedenken. Die gerechten gaan we gezamenlijk op de Academie bereidenen proeven. Naar aanleiding van hun recept en het gerecht moeten destudenten vervolgens een keramisch product ontwerpen. Van dat productmoeten ze een prototype vervaardigen en vervolgens moeten ze ook eenfotoshoot maken waarbij de foto's het verhaal van het productvertellen.

Enwat ga je zelf nog doen met fotografie?

Het blijft een onderzoeksgebied. Ik benook geen geweldige fotograaf, maar meer een knutselfotograaf.Porselein is traag en vraagt om precisie, fotografie is sneller, maarik leg er wel veel aandacht en precisie in omdat ik zorgvuldigensceneer. Waar ik nu mee bezig ben, is wat ik The wrong recipenoem: onheil in de keuken en eten als chaos. De belangrijkste bronvan inspiratie vormen daarbij de zaken die met koken mis kunnen gaan:aanbranden, klonteren, de schaal die uit je handen valt en de sporendie dat nalaat. Wat ik er precies aan heb, moet nog blijken. Ik bener mee aan het spelen.

Meer: www.luske.nl

DJ WALNOOT: DOORSTOTEN NAAR DE MASSA

2012-01-28T00:52:00.001-08:00

Categorie:interview

Onderwerp:DJ WALNOOT over het concept DJ WALNOOT

Datumgesprek: 16 januari 2012

DJWALNOOT ontstond op 5 november 2010 en luisterde sindsdien een reeksfeesten op.

Hoeontstond DJ WALNOOT?

Uitde noodzaak om het verschijnsel dj te relativeren. De gemiddelde djis een over het paard getilde platendraaier die denkt dat hijongelooflijk coolis. DJ WALNOOTstreeft daaraan voorbij: geen onuitstaanbare dj, maar een object datwerkelijk niets in huis heeft om een dj te zijn. DJ WALNOOT wilaantonen dat hij ondanks zijn gebrekkige draaikunsten toch immenspopulair kan worden.

Maarwel een dj?

DJWALNOOT stelt zich op als een leegte. Die leegte vult zichzelf metelementen ontleend aan de volkscultuur van de eenentwintigste eeuw:het dansfeest met alles erop en eraan, inclusief promotie en ja, jekunt er niet om heen, ook een dj. Maar DJ WALNOOT herschikt enverandert. Om te beginnen mixt DJ WALNOOT niet. Al die ingewikkeldemixen en re-mixen en overlopen waar de gewone dj zich mee bezighoudt,dat is onzin. Wie staat er nou op een feest en denkt dan goh, wat eengoeie overloop? Vrijwel niemand. Dus weg er mee. Weg ook met hetzogenaamde inspelen op het publiek en de vermeende vibraties van hetcollectief. DJWALNOOT werkt met een hele gewone afspeellijst. Want uiteindelijkgaat het op ieder feestje over hetzelfde: een lekker plaatjeopzetten. Dat ene plaatje waar jij en ik op willen dansen. Dat is eenandere benadering. Die andere benadering blijkt ook uit het gebruikvan de stilte. De korte stilte tussen de nummers is door

DJWALNOOT als het ware opnieuw ontdekt. Dat is natuurlijk een grootwoord, ontdekt.De stilte tussen de nummers was er altijd al. En toch werd hij in defeestwereld om zeep geholpen met een overvloed aan techniek. DJWALNOOT heeft de stilte de plek teruggegeven die de stilte toekomt.

Devormgeving lijkt bij DJ WALNOOT ook een andere rol te spelen?

DJWALNOOT is miniatuur en onderscheidt zich door besef van vorm, maaten schaal. Dat is een deel van het succes. Bij feesten ligt de nadrukdoorgaans op de muziek. De rest, en dus ook de aankleding, isbijzaak. Voor DJ WALNOOT is de vorm, de aankleding van wezenlijkbelang en minstens zo belangrijk als de muziek. Het is al weerhonderd jaar geleden dat het modernisme werd uitgevonden en op zijnkop werd gezet door het postmodernisme. Op iedere straathoek wordt jetegenwoordig bijna doodgeslagen met vormgeving, niet alleen devormgeving van kleding, architectuur en objecten, maar ook devormgeving van taal, media, gedrag en omgangsvormen. Dat je aanvormgeving aandacht besteed spreekt dus min of meer voor zich. Doordaar aandacht aan te besteden krijg je betere feesten.

Staater wat betreft dat laatste, de feesten, nog wat op het programma?

Deboekingen blijven even uit en dus is het moment gekomen om hetconcept DJ WALNOOT een substantiële stap vooruit te laten maken.De belangrijkste inspiratie voor DJ WALNOOT is de volkscultuur van deeenentwintigste eeuw. DJWALNOOT maakt nadrukkelijk gebruik van de ordinaire, rauwe enseksueel getinte, niet zelden seksistische en politiek incorrectebeeld- en muziekcultuur. Voor veel mensen ligt het voor de hand ommet die clichés een alternatief publiek te vermaken. Maar DJWALNOOT wil nu juist het Nederlandse volk, de grote massa gaanvermaken met zijn eigen clichés.

Gaatdat wel lukken. Ik bedoel snappen die mensen dat?

Waaromzouden mensen niet kunnen lachen om zichzelf. DJ WALNOOT wilvormgeving en vormbesef combineren met de massacultuur enpopulariteit onder de massa. De grote dansfeesten, dat is zo'n beetjehet doel. De weg erheen is infiltratie, desnoods via sessies op deplee van populaire en drukbezochte dansgelegenheden.

Enwat nu?

Eenvan de problemen van DJ WALNOOT is het feit dat het publiek bijoptredens van DJ WALNOOT nog wel eens uit het oog verliest dat erwordt gedraaid. Een draaiende walnoot, de meeste mensen nemen dat noueenmaal niet au sérieux. Als DJ WALNOOT wil doorstoten naar degrote massa moet dat worden opgelost. Een ander probleem is wellichtook de afstandelijkheid van de nuchtere, voorgeprogrammeerdeafspeellijst. Dat schept niet direct een band met de zaal. Hoeft ookniet, maar er moet wel iets zijn, een kristallisatiepunt. Dus hetexperiment is nu om DJ WALNOOT een stem te geven, een stem in destiltes tussen de nummers. De stem roept bijvoorbeeld: Ditnummer is voor dat meisje in dat rode jurkje! ofKennenjullie deze nog! Zoiets.Als het niet werkt, verdwijnt het van het programma en dat programmaheeft als uiteindelijke doel: doorstoten naar de grote massa. Je zouook kunnen zeggen: de vorm is het doel en die vorm is een populairewalnoot.

MeerDJ WALNOOT: http://www.facebook.com/pages/DJ-Walnoot/168703529826314

YPE KOOPMANS: ONZE PLAATS HERNEMEN

2012-01-28T00:52:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Ype Koopmans over detentoonstelling Neo-realisme in Nederland. In de schaduw vanmorgen die eind 2012 wordt geopend in het Museum van ModerneKunst Arnhem

Datum gesprek: 17 januari 2012

Ype Koopmans(1955) studeerdekunstgeschiedenis in Leiden en aan de Vrije Universiteit teAmsterdam. Voor hij naar Arnhem kwam, was hij aanbeide instellingen als onderzoeker verbonden. In 1994 volgdehij Jan de Groot op als conservator moderne kunst van het Museum voorModerne Kunst Arnhem. Ype Koopmans schreef boeken en artikelen en ishoogleraar kunstgeschiedenis aan de Open Universiteit, waar hijpromoties begeleidt en meewerkt aan de invulling van hetmasterprogramma.

Waarben je mee bezig?

Met het voorbereiden van eententoonstelling die een gedeeltelijke reconstructie is van eententoonstelling in dit museum in 1960. Die tentoonstelling heette Debange jaren dertig en het museumheette in die tijd het Gemeentemuseum Arnhem. De directeur vanhet museum was Bram de Lorm, een kunsthistoricus uit een milieu vankunsthandelaren. De Lorm vatte samen met zijn conservator, JohanMekkink, die behalve conservator ook schilder was, het plan op om eententoonstelling te maken met werk uit de jaren dertig vanNederlandse, neo-realistische kunstenaars. De tentoonstelling zouwerk tonen van Raoul Hynckes, Wim Schuhmacher, Carel Willink, PykeKoch, Dick Ket, Edgar Fernhout en Johan Mekkink zelf. Een rol bij ditalles speelde ook Jan van der Marck, een kunsthistoricus die door hetmuseum in dienst was genomen als educatief medewerker. Jan Van derMark schreef eind jaren vijftig een boek over neo-realisme in deschilderkunst. Daarbij werd hij geholpen door Johan Mekkink, die zelfniet zo'n schrijver was, maar wel veel wist. Het boek was eenbelangrijke pijler van de tentoonstelling.

Waaromwaren ze in Arnhem eind jaren vijftig en begin jaren zestiggeïnteresseerd in het neo-realisme van de jaren dertig?

Het Arnhemse gemeentemuseum had al voorde Tweede Wereldoorlog werk van neo-realisten als Dick Ket en Mekkinkgekocht. Ze hadden het in huis, kun je zeggen, en De Lorm en Mekkinkwilden er wat mee doen.

Bijnade hele wereld was in de jaren zestig in de ban van de moderne kunsten abstracte avant-garde, maar uitgerekend in Arnhem wierpen ze zichop het neo-realisme uit de jaren dertig. Was dat een gedurfde stap ofwas Arnhem een conservatief bolwerk?

De collectie van het ArnhemseGemeentemuseum kwam voort uit het verzamelbeleid en de aankopen vanvóór de Tweede Wereldoorlog. En vóór deTweede Wereldoorlog was Arnhem op het gebied van de toenmaligehedendaagse kunst zeker geen ingeslapen stad of een conservatiefbolwerk. Arnhem had naast Amsterdam, Den Haag en Rotterdam eenreputatie. Op de Arnhemse Korenmarkt was de vooruitstrevendekunstenaarsvereniging Artibus Sacrum gevestigd. Er was in Arnhem ookeen kunstacademie, die toen Kunstoefening heette, en in Oosterbeekhad je de progressieve meubelfabriek LOV. In Arnhem had je bovendieneen afdeling van de Amsterdamse Kring en een afdeling van deFilmliga. Arnhem was een kleine stad. Men kende elkaar. HetGemeentemuseum was een schakel in een artistiek netwerk dat zekerniet met de rug naar de toenmalige ontwikkelingen stond. In ArtibusSacrum was in 1913 al een tentoonstelling te zien van Kandinsky.Mondriaan stelde er zijn werk tentoon, net als Archipenko, VanDoesburg, Rietveld en Bendien. Je kon in Arnhem dus al voor deWereldoorlog kennis nemen van de toenmalige internationaleavant-garde.

Tochkun je het neo-realisme van de jaren dertig moeilijk tot deavant-garde rekenen. Was dat neo-realisme achteraf gezien eigenlijkniet een verschijnsel van ondergeschikt belang?

Daar zijn twee dingen op te zeggen. Teneerste waren neo-realisme en avant-garde vóór de TweedeWereldoorlog niet zo streng van elkaar waren gescheiden. Deverhoudingen waren anders dan sommige kunsthistorici dat naderhandhebben voorgesteld. De rigide scheiding is pas later en in zekere zinkunstmatig aangebracht. In de jaren twintig richtte Charley Tooropeen club op die ASB heette: Architectuur, Schilderkunst enBeeldhouwkunst. ASB werd mede opgezet uit verzet tegen hettentoonstelling- en aankoopbeleid van het Stedelijk Museum inAmsterdam. Het Stedelijk kocht in die jaren vooral werk van deBergense School en veel kunstenaars vonden dat achterhaald en braaf.In 1928 en 1929 organiseerde ASB twee tentoonstellingen in hetAmsterdamse Stedelijk Museum. Daar deden zeer uiteenlopende figurenaan mee: de beeldhouwer John Rädecker en de neo-realistischeschilders Carel Willink en Raoul Hynckes,maar ook Piet Mondriaan. Willink was net als Hynckes in die tijd eenzeer gewaardeerde kunstenaar die veel werk verkocht. Piet Mondriaannam daarentegen een tamelijk marginale positie in. Dat kwam nietalleen omdat Mondriaan ver weg in Parijs zat of omdat zijn genie ineigen land botweg werd ontkend. Het had vooral te maken met deverandering van het culturele klimaat. Dat laatste is dan het tweedewat je bij jouw opmerking over neo-realisme en avant-garde kuntaantekenen. Het moderne denken kreeg in de jaren dertig een anderelading. De tijdsgeest was een hele andere dan die van de eerstedecennia van de twintigste eeuw. De rol van de abstracte avant-gardeleek in de jaren dertig enigszins uitgespeeld en de intelligentsiabezon zich op een kritische manier op de betekenis van moderniteit entraditie. De grote beloften van de Verlichting en de Moderniteit,vernieuwing en vooruitgang, waren door de economische en politiekeomstandigeheden niet langer vanzelfsprekend. Het was eenintellectuele wending die doet denken aan de postmoderne wending vande jaren tachtig en negentig. Maar of je het culturele klimaat in dejaren dertig nu wel of niet wilt zien in het licht van het veellatere postmodernisme, een feit blijft dat het neo-realisme in dejaren dertig geen marginale positie innam. Het sloot aan bij ideeëndie leefden in een brede kring van Europese kunstenaars enintellectuelen.

Wanneerkreeg het neo-realisme ten opzichte van de abstracte avantgarde daneen ondergeschikte betekenis toegewezen?

Realismekreeg na de Tweede Wereldoorlog een slechte naam. Dat lag aan dekunstpolitiek van de nazi's en aan het sociaal-realisme van deSovjet-Unie. Die slechte naam kreeg het realisme overigens niet ineen keer. Iemand als Willem Sandberg, in de jaren zestig eenuitgesproken voorvechter van de avant-garde, was er in de jarenvijftig nog helemaal niet afkerig van om realisten te combineren methet werk van abstracte kunstenaars. Maar omstreeks 1960 was hij om.Ik denk dat de uitstraling van de Amerikaanse kunst en van Cobradaarbij een rol heeft gespeeld, maar zeker ook de publicatie van destudie van Hans Jaffé over De Stijl in 1956. Die studie begondoor te werken. De betekenis van De Stijl, die daarvoor niet doorzoveel mensen zo duidelijk was gezien, kwam als een paal boven waterte staan. De rollen werden omgedraaid. Mensen als Willink werden naarde marge van de kunstgeschiedenis gedirigeerd. Er werden in die tijdook scheidslijnen en kampen getrokken, waarbij je moet bedenken datde jaren zestig en zeventig sowieso een tijdperk van het denken inkampen was, zowel van links als van rechts. Iemand als Willink die inde jaren dertig nog vrij open in de kunstwereld had gestaan en metiedereen banden had gehad, evolueerde in de jaren zeventig tothoofdrolspeler in de societyrubriek van DeTelegraaf.

Haddat een effect op de ontvangst van de tentoonstelling in hetGemeentemuseum in 1960?

De reacties vielen in 1960 nog mee. Detentoonstelling was niet helemaal geworden wat hij had moeten worden.De Lorm had naast Willink, Koch en Hynckes ook Schuhmacher enFernhout uitgenodigd. Schuhmacher weigerde mee te doen omdat hijbezwaren had tegen Koch en Hynckes. Die hadden in zijn ogen tijdensde Tweede Wereldoorlog sympathie voor de nazi's en het Italiaansefascisme getoond. Fernhout wilde ook niet meedoen. Hij was na deoorlog helemaal anders gaan schilderen en vond zijn realistische werkvan voor de Wereldoorlog niet meer relevant. De tentoonstelling diewerd samengesteld met het werk van de kunstenaars die wel mee wildendoen, werd in mijn ogen mild ontvangen. Je moet bedenken dat hetneo-realisme van de jaren dertig in de jaren zestig voor veel mensenjeugdsentimenten opriep. Het werk op de tentoonstelling werd vooralbeschouwd als iets dat tot het verleden behoorde. De Oosterbeeksebeeldhouwer Marius van Beek, toen een gezaghebbend criticus in dienstvan de al weer lang en breed opgeheven katholieke krant De Tijd,deed de tentoonstelling af als zeepdozenesthetiek.

Datnam niet weg dat na deze tentoonstelling het Arnhemse Gemeentemuseumzich ging toeleggen op het verzamelen van neo-realisme?

Ik denk dat De Lorm een gat in de marktheeft gezien. Volgens mij was zijn redenering, als iedereen moderneen abstracte kunst gaat verzamelen, dan kan ik me onderscheiden methet neo-realisme. Dat werd voortgezet door Mekkink die, na de ziekteen het afscheid van De Lorm, nog een paar jaar directeur is geweest.Pierre Janssen, de directeur na Mekkink, sloeg een andere weg in. Dievond dat het museum moest stoppen met het verzamelen van de oudeneo-realisten en de bestaande collectie moest uitbreiden metvertegenwoordigers van de Nieuwe Figuratie zoals Raveel, maar vreemdgenoeg weer niet met een schilder als Raoul de Keyzer. De draad werdechter weer opgepakt door Liesbeth Brandt Corstius. Die heeft methulp van de Stichting Belangen van het Museum en geïnspireerddoor de verzamelaar en later ook kunsthandelaar Loek Brons voor decollectie een aantal zeer belangrijke werken aangekocht.

Entoen?

Toen bezat het Gemeentemuseum Arnhem,nu het Museum boor Moderne Kunst Arnhem een hele mooie en belangrijkecollectie neo-realisme. De betekenis van zo'n collectie moet jeechter ook naar buiten kunnen brengen en kunnen handhaven en dat isniet zo eenvoudig. Sinds de jaren tachtig is de waardering van hetneo-realisme sterk veranderd. Door de ontwikkelingen in de toenmaligekunst en door een aantal wetenschappelijke studies ging men er anderstegen aan kijken dan in de jaren zestig en zeventig. Debelangstelling nam toe en daardoor ook de prijzen op de kunstmarkt.Schatrijke particulieren als Dirk Scheringa enJoop van Caldenborgh gingen neo-realisten verzamelen ententoonstellen. Het Museum voor Moderne Kunst Arnhem moest daar metbetrekkelijk bescheiden middelen tegen opboksen. Je begrijpt dat hettentoonstellen en het op peil houden van je collectie een beroep doetop een budget dat steeds meer onder druk is komen te staan. Naar mijngevoel zijn we in die tijd een beetje in de schaduw van anderen komente staan.

Zalde tentoonstelling die op18 november 2012 wordt geopend daarverandering in brengen?

Neorealisme in Nederland. In deschaduwen van morgen, zoals de tentoonstelling zal gaan heten, isin de eerste plaats een mooie en belangrijke tentoonstelling. We zijner vanaf 2007 mee bezig, want op de tentoonstelling is niet alleeneen deel van onze eigen collectie te zien, maar ook een groot aantalbruiklenen. We reconstrueren een deel van de tentoonstelling van1960. Heel bijzonder is dat we de werken die De Lorm toen wildetonen, maar die hij om allerlei redenen niet kreeg, nu wel zullenworden getoond. De tentoonstelling zal verder een licht werpen op degeschiedschrijving. Er zijn in het verleden scheidingslijnengetrokken tussen abstractie, avant-garde en andere vormen van kunstdie nu niet meer geldig lijken of na onderzoek anders blijken telopen. Minstens zo belangrijk is dat deze tentoonstelling laat ziendat de kunstcanon van het neo-realisme, de rangorde van welkekunstenaar nu wel of niet van belang is, hier in Arnhem in de jarenzestig aanzienlijk werd bepaald door de tentoonstelling De bangejaren dertig. En ja, Arnhem laat ook zien dat het een belangrijkmuseum is op het gebied van het neo-realisme. We hernemen ofbevestigen met deze tentoonstelling onze positie

Watga je de komende tijd doen?

Werken aan het boek dat bij detentoonstelling moet verschijnen. Daarin besteden we niet allenaandacht aan de schilderkunst, maar ook aan de literatuur, defotografie en de film in de jaren dertig. Deel van het boek wordttrouwens ook een algemene cultuurhistorische beschouwing van FritsBoterman. Tentoonstelling en boek kun je dus ook zien als eenbijdrage aan de geschiedschrijving van Nederland in het Interbellumen de doorwerking van de denkbeelden en gebeurtenissen van hetInterbellum in de periode daarna.

Meer: www.mmkarnhem.nl

CLAUS FÖTTINGER: ONKEL RUDI KUN JE NIET NOG EEN KEER MAKEN

2012-01-28T00:51:00.000-08:00

Claus Föttinger Gallipoli Project 2005

Categorie:interview

Onderwerp:Claus Föttinger over zijn werk, de Duitse geschiedenis,internationalisering en Nederland

Datumgesprek: 18 januari 2012

ClausFöttinger werd in 1960 geboren in Neurenberg, een stad in deDuitse deelstaat Beieren. In de jaren tachtig studeerde hij aan deKunstacademie van Düsseldorf. Begin jaren negentig was hij eenvan de oprichters van de Düsseldorfse kunstenaarsvereniging WP8.Claus Föttinger heeft een atelier in de Arnhemse wijk SintMarten en woont in Düsseldorf en het Turkse Gallipoli.

Jewerk bestaat uit wat je op het eerste gezicht zou kunnen aanzien voormeubelair en projectinrichtingen: lampen, stoelen, huiskamers, bars,cafetaria's en ontvangstruimtes. In deze objecten en inrichtingenverwerk je fotomateriaal. Dat fotomateriaal had voorheen vaakbetrekking op de recente Duitse geschiedenis. Hoe kwam je tot datwerk en wat fascineert je zo aan de Duitse geschiedenis?

Ikvraag me wel eens af of het mogelijk is om een Duitser te zijn vanmijn leeftijd en niets te hebben met geschiedenis. Ik ben geboren enopgegroeid in Neurenberg. De nazi's hielden daar eind jaren twintigen in de jaren dertig bijeenkomsten op het zogenaamdeReichspareitagsgelände. In Neurenberg nam Leni Riefenstahl in1934 haar propagandafilmTriumphdes Willens open na de oorlog werden in de zwaar verwoeste stad de leiders van hetDerde Rijk berecht. In mijn jeugd kwam je de sporen van de oorlogoveral tegen. Ik kan mij herinneren dat op verjaardagen mijn ooms ende andere mannen nog spraken over hun frontervaringen in Rusland.Mijn jeugd viel min of meer samen met het Duitse Wirtschaftswunder.Tegelijkertijd worstelde de Bondsrepubliek Duitsland met de last vanhet verleden en met de nieuwe identiteit als democratische staat eneconomische macht. In 1970 ging de sociaaldemocratischebondskanselier Willy Brandt naar Polen en knielde daar voor hetmonument ter herdenking van de slachting die de Duitsers in de TweedeWereldoorlog hadden aangericht in het getto van Warschau. Dat gebaarwas het begin van een aanzienlijke ontspanning tussen Oost en West.Het wekte ontzag, maar ook afkeuring en controverse in Duitsland. DeBondskanselier van Duitsland die voor de Polen op zijn knieëngaat, kondat wel? Het verleden werkte op allerlei manieren in op het heden,ook als het ging om onschuldige en alledaagse dingen als muziek.Duitsland werd na de Wereldoorlog opgedeeld in zones. Neurenberg lagin de Amerikaanse zone, waar in mijn jeugd nog steeds veel Amerikanenwaren gelegerd. Ik en mijn vrienden luisterde naar de AFN, deradiozender van het Amerikaanse leger. Die draaide vooral zwartemuziek en hard rock. Het was een heel andere muziekcultuur dan waarik later in Düsseldorf mee te maken kreeg. Düsseldorf lagin de Britse zone. Daar luisterden ze naar de BFBS, de zender van deBritse troepen, en muziek was in Düsseldorf qua stijl en gevoeleen heel andere wereld.

Hermann's Döner Inn ifa 2000

Konje de geschiedenis, die in je persoonlijke leven een rol speelde, vanbegin af aan een plaats geven in je werk?

Ikheb de dingen pas in de loop van de tijd met elkaar kunnen verbinden.Op de Academie in Düsseldorflegde ik me toe op schilderen onder Alfonso Hüppi. Ikaquarelleerde en in mijn aquarellen hield ik me niet bezig metgeschiedenis. Mijn werk ging in de eerste plaats over structuur. Ikrichtte op jonge leeftijd al wel ruimtes in. Als scholier was ik inaanraking gekomen metMondriaan en met De Stijl en Bauhaus. Toen ik als negentienjarige inNeurenberg op kamers ging wonen was ik daar nog altijd vol van. Metin mijn achterhoofd De Stijl en Bauhaus en met het weinige wat ikhad, richtte ik iedere week mijn kamer compleet anders in. Diebelangstelling voor de inrichting van ruimtes heb ik eind jarentachtig gecombineerd met geschiedenis en actualiteit. In 1990 heb ikmet twee kunstenaars, Hendrik Krawen en Frenja Braster, een ruimteingericht zoals de leden van een Duitse voetbalvereniging dat zoudendoen om samen naar de wedstrijden van het wereldkampioenschap tekijken. De installatie heette WM-bar. Zo'n bar heb ik trouwens nogeens gemaakt in 2006 in Düsseldorf met Andreas Gursky die ik kenvan mijn studie in Düsseldorf. Voetbal is in Duitsland sterkverbonden met geschiedenis en de nationale identiteit. In 1954 had jehet zogenaamde Wondervan Bern.Duitsland won in dat jaar in Zwitserland het wereldkampioenschapvoetbal. Na negen jaren van naoorlogse schaarse, schaamte envernedering en veel mannen die dood of vermist waren of ziek enverknipt uit de oorlog waren gekomen, was dateen moment van grote symbolische betekenis. Het wereldkampioenschapvoetbal van 1974 was ook niet onbeladen. Twee jaar daarvoor vonden inDuitsland de Olympische Spelen plaats. Duitsland was voor het eerstgastland na de door nazi's georganiseerde Olympische Zomerspelen van1936. De spelen van 1972 eindigden met een drama. Palestijnengijzelden Israëlische atleten en de gijzeling liep uit op eenbloedbad. Dat wierp een schaduw op het voetbalfestijn van 1974 waarDuitsland ten koste van Nederland kampioen werd. Dat werden deDuitsers niet in1990 in Italië, maar het wereldkampioenschap inItalië had wel een bijzondere betekenis. Een half jaar daarvoor,in de nacht van 9 november 1989, was de Muur gevallen en de Duitsehereniging stond voor de deur. Door het project in 1990 werd meduidelijk dat het inrichten van alledaagse, sociale ruimtes een goedemanier was om een nogal zwaar onderwerp als de Duitse geschiedenisaan te snijden.Wat me interesseert is niet de geschiedenis als eenabstract of theoretisch verhaal,maar de wijze waarop culturele, historische en maatschappelijkeontwikkelingen van invloed zijn op het leven van gewone mensen inalledaagse situaties. Vanaf 1990 heb ik dat gaandeweg ontwikkeld.In 2000 maakte ik op uitnodiging van het Institut fürAuslandsbeziehungen een installatie: HermannsDöner Inn.In Duitsland heerste op dat moment een tamelijk onbehaaglijkediscussie over de Duitse cultuur als zogenaamde Leitkultur.Om fotomateriaal voor mijn installatie te verzamelen, maakte ik eenreis langs de grens van het herenigde Duitsland. Op en bij de grensfotografeerde ik Kebabzaken. Het ging me om de inrichting en deschriftelijke, vaak handgeschreven sporen van de vermenging van deDuitse, de Turkse en andere keukens. In kebabzaken vind jetegenwoordig gerechten die bijvoorbeeld Asiaham ham Dönerheten. Een mooi voorbeeld van de culturele vermenging en dehybridisatie in het dagelijkse leven die plaatsvinden in weerwil vande politieke discussies over bijvoorbeeld Leitkultur.

Maarop een gegeven moment heb je de Duits geschiedenis als onderwerp ookweer losgelaten?

Ikben veranderd, Duitsland is veranderd en de hele wereld is veranderd.Het Duitsland van mijn jeugd was een verdeeld land met nogaldramatische en gewelddadige kanten. In mijn jeugd waren denazi-sympathisanten nog in leven en trouwens ook in functie alsbijvoorbeeld rechter. Eind jaren zestig begon het geweld van de RoteArmee Fraktion en in 1977 bereikte dat zijn hoogtepunt in dezogenaamde DuitseHerfst.De bankier Jürgen Ponto en werkgeversvertegenwoordigerHanns-Martin Schleyer werden vermoord. Arabische terroristen kaapteneen Lufthansavliegtuig en nadat die kaping door Duitseveiligheidstroepen werd beëindigd pleegden RAF-leden in degevangenis van Stammheim collectief zelfmoord. Dat soortgruwelijkheden lijken tegenwoordig ver weg. Duitsland is een min ofmeer normaal land geworden. En ondertussen is de wereld grondigveranderd. In 1964 maakte Gerhard Richter het schilderij OnkelRudi:ogenschijnlijk een vergrote schildering van een wazige foto van eenman in een SS-uniform. Dat schilderij had een enorme impact, want deherinneringen waren nog vers. Veel families hadden hun eigen OnkelRudi. Maar om nu een werk te maken met een vergelijkbare impact kunje niet meer aankomen met de Duitse geschiedenis. De Duitseidentiteit kun je daar ook niet meer aan ontlenen, of niet alleen.Die identiteit zul je moeten ontlenen aan de plaats van Duitsland inEuropa en van Europa in de wereld. Als gevolg van dat soortoverwegingen is mijn werk gaandeweg veranderd.

Hanoi Saigon 2007

Kunje aanduiden in welke richting?

Ikheb altijd veel gereisd en dat reizen is voor mij de laatste jarennog belangrijker geworden. Reizen naar landen als Cambodja, Indonesiëen Vietnam geven me de gelegenheid om ter plekke onderzoek te doen.Economisch zijn de Vietnamezen in bepaalde opzichten te vergelijkenmet de Duitsers aan het begin van de jaren zestig.Ze staan aan vooravond van een grote welvaartsontwikkeling. Sommigegevolgen daarvan wekken bevreemding, andere sympathie. Je ziet hetstraatbeeld en de mensen van jaar tot jaar veranderen. Het is voormij boeiend om dat vast te leggen en het is ook een aanleiding omna te denken over mijn positie als goed opgeleide, westersekunstenaar. In Vietnam kan ik mijn herinneringen spiegelen aan hetheden en de toekomst van de Vietnamezen. Dat verschaft me iets vaninzicht in mijn eigen omstandigheden.

Hoeben je Arnhem terecht gekomen en waarom ben je er gebleven?

Ikkwam in 1993 voor het eerst in Arnhem. Daar werd toen deinternationale Sonsbeektentoonstelling gehouden waar Valerie Smith decurator van was. Op die tentoonstelling is veel kritiek geweest, maarik vond hem prachtig. Wat me aan Arnhem en Nederland bevalt is datalles zo goed verzorgd en vormgegeven is. Al die gerenoveerdebuitenwijken en al die bedrijfsgebouwen langs de snelweg. Nederlandis echt een van de rijkste en best verzorgde gebieden in de wereld.Waar ik begin jaren negentig ook van stond te kijken was de kunst inde openbare ruimte. Bij ons in Duitsland zou van al diekunstprojecten in de openbare ruimte niets terecht zijn gekomen. Deprocedures zijn gewoonweg te ingewikkeld en nemen teveel tijd inbeslag. In Nederland werd het zomaar gedaan. Niet dat het allemaaltopkunst was wat je zag, maar kunst was toch veel meer een deel vanhet dagelijkse leven dan bij ons.

Datis nogal drastisch veranderd.

Dater bezuinigd moet worden vind ik begrijpelijk, maar dat het hier zorigoureus gaat begrijp ik niet. Wat je nu allemaal afschaft krijg jebinnen twee generaties niet meer terug. In Duitsland zou het trouwensonvoorstelbaar zijn dat een politicus van enige betekenis kunst zouomschrijven als een linkse hobby. Dat zou hem of haar duur komen testaan. Duitsers van mijn generatie zien denk ik meer het economischeen maatschappelijke belang van kunst. Cultuur heeft in de Duitsegeschiedenis en in de staats- en maatschappijvorming een beslissenderol gespeeld en dat leeft sterk in het Duitse bewustzijn.

Club BRD 2004

Nederlandsekunstenaars zullen in de komende jaren moeten rekenen met wat hardereomstandigheden. Kun je zeggen dat Duitse kunstenaars daar beter opzijn voorbereid omdat ze altijd al meer op de markt waren aangewezenen het onderwijssysteem meer dan in Nederland gericht is op hetopleiden van een klein aantal toptalenten?

Ikben niet voldoende geworteld in het Nederlandse kunstbedrijf om opdie vraag een werkelijk antwoord te geven. De galeries die mevertegenwoordigen en mijn opdrachtgevers zijn gevestigd in Duitslanden Oostenrijk. In Nederland kom ik vooral om me in mijn atelier inArnhem op te sluiten en te werken. Dat het Duitse onderwijssysteemmeer op het opleiden van toptalenten is gericht, is niet helemaalwaar. In Neurenberg had je in mijn tijd een hele middelmatige,provinciale kunstacademie. Iedereen wist dat als je daar vanaf kwam,je geen geweldig toekomstperspectief had. De Düsseldorfsekunstacademie was een ander verhaal. Daar leverden in mijn tijd ietsvan 1500 mensen werk in en van die 1500 werden er uiteindelijk 90aangenomen. De opleiding was een goede, maar harde leerschool. Je hadgeen docenten maar professoren en dat waren kunstenaars als GerhardRichter, Tony Cragg en Joseph Beuys. Toch eindigt zeker niet iedereendie in Düsseldorf afstudeert als succesvol kunstenaar. Kunst istegenwoordig veel meer dan vroeger een internationale aangelegenheid.Je moet jong zijn of heel bekend. Het middenveld, hoe interessantook, heeft het moeilijk. Je moet opboksen tegen de Chinezen, deZuid-Amerikanen en kunstenaars uit anderen delen van de wereld. Hunwerk is tegenwoordig minstens zo relevant als het werk van westersekunstenaars. Kunstliefhebbers en musea willen het verzamelen ententoonstellen. Met die nieuwe mondiale verhoudingen zul je alskunstenaar moeten leren leven. In zoverre ik dat kan overzien doenjullie het hier in Nederland wat betreft het onderwijs en deonontkoombare internationalisering niet slecht. Mijn dochter zit opde Gerrit Rietveld Academie. In haar klas zijn zij en nog een studentde enige Nederlanders. Als ik het zo hoor is het niveau vergelijkbaarmet Düsseldorf of Frankfurt. In Amsterdam zijn ze alleen wataardiger en zorgzamer voor hun studenten.

Meer:http://www.sieshoeke.com/artists/claus-foettinger

ANAN STRIKER: IK PROBEER ZOVEEL MOGELIJK MEE TE KRIJGEN

2012-01-11T03:58:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Anan Striker over zijn stage op Curaçao

Data e-mailverkeer: 4 tot 7 januari 2012

Anan Striker werd in 1988 geboren en groeide op in Assen. Sinds 2009 studeert hij aan de afdeling Fine Art van Artez in Arnhem.

Waar ben je?

Ik vertoef momenteel op Curaçao, want ik loop stage bij Instituto Buena Bista. Het Instituto is opgericht door kunsthistoricus Nancy Hoffmann en twee beeldend kunstenaars, David Bade en Tirzo Martha. Er verblijven artists in residence en het fungeert als een schakel in een netwerk op het gebied van onderwijs en onderzoek. Het instituut fungeert ook als een plek voor talentontwikkeling en biedt studenten een op het kunstonderwijs gerichte oriëntatiecursus aan. In Willemstad heb ik het kleinste kamertje in een woning voor stagaires. Mijn kamer heeft een gat in het plafond en een glazen raampje uitkijkend op de woonkamer. Daglicht ontbreekt. Bovendien hebben alle ramen en deuren een soort van gevangenistralies tegen inbraak en op ongeveer het hele eiland is geen warm water. BON!

Hoe lang blijf je op de Antillen?

Ik ben hier sinds 5 december en blijf tot 12 april.

Wat doe je zoal?

Door de week ga ik elke dag naar het instituut. Ik maak mijn eigen werk en connect met de studenten. Aan het Instituto Buena Bista volgen de studenten seminars. Aan het project van het komende seminar ga ik ook meewerken. De docenten en studenten van Instituto Buena Bista doen mee aan het carnaval dat hier in februari plaatsvindt. Voor het carnaval moeten objecten worden gemaakt. Voor de ontspanning voetbal ik op vrijdag met een groepje studenten en docenten. In het weekend verken ik een beetje het eiland en hang wat op het strand of iets dergelijks.

Hoe kom je op Curaçao bij David Bade en Tirzo Martha terecht?

Ik heb een aantal idolen en David Bade is er één van; een levend idool, wat wel handig is voor een stage. Ik heb hem op een keer benaderd en hij zei kom maar naar het Instituto Buena Bista op Curaçao. Als student Fine Art moest ik een minor volgen. Het aanbod van het minorprogramma sprak me niet zo aan, maar gelukkig kon ik in plaats daarvan naar het Instituto

Wat is eigenlijk de bedoeling van je stage?

De bedoeling van mijn stage is zowel het ontwikkelen en voortzetten van mijn eigen werk, als het connecten met de studenten en het meehelpen bij projecten. Ook is het de bedoeling dat ik met de studenten kijk naar hun portfolio. Zoals ik als zei, het Instituto Buena Bista biedt een oriëntatiecursus aan en het maken van een goede portefolio is voor de studenten die verder willen in het kunstonderwijs wel belangrijk. Met David Bade en Tirzo Martha heb ik regelmatig besprekingen over mijn eigen werk. Ik probeer zoveel mogelijk mee te krijgen, niet alleen deze twee meesters, maar ook van de studenten en andere mensen.

Zijn er op Curaçao interessante kunstenaars en hoe staat het met expositieruimtes?

Sowieso heb je David Bade en Tirzo Martha. Interessante kunstenaars zijn ook Ruben La Cruz, aan het Instituto Buena Bista verbonden als artist in residence, en de Curaçaoënaars Tony Monsanto, Yubi Kirindongo en Jean Girigori. In het kader van de seminars organiseert het Instituto Buena Bista altijd een presentatie in de vorm van een expositie of happening. Op het eiland heb je verder verschillende, vooral historische musea en een handvol galeries.

Hoe is het weer?

Het is nu het regenseizoen, de wat ‘koelere’ periode op het eiland. Koel is hier natuurlijk een betrekkelijk begrip. Het is elke dag warm en vaak zonnig en je moet er niet van opkijken als je plotseling in een korte, hevige regenbui terecht komt. Op Curaçao vloeit een constant briesje, wat wel gemoedelijk is. Je moet bedenken dat een penseelstreek in de volle zon hier al killend is. Je kunt dus wel nagaan hoe mijn shirt eruit ziet als ik hier, op het Instituto Buena Bista aankom, na een fietstocht van 30 minuten vanaf mijn kamertje

Wat ga je de komende tijd doen?

Zo meteen stap ik op de fiets en rij ik naar het postkantoor. Daar doe ik een pakje kauwgom (zonder kauwgom) op de post naar een lieve vriendin genaamd Kiki Post. En ik ga verder werken aan mijn sculptuur. De titel heb ik al: Mi skop bo, riba bo webu!

Meer: http://institutobuenabista.com/

MIRJAM KUITENBROUWER: DE CAMERA ALS HUIS EN HET BEWUSTZIJN ALS CAMERA

2012-01-11T03:26:00.000-08:00

Mirjam Kuitenbrouwer, Recursiekamer -Verenigde Uitzichten in een Kluizenaar met een Balkon voor Introspectie, 2011. Foto Thijs Quispel

Categorie: interview

Onderwerp: Mirjam Kuitenbrouwer over haar werk

Datum gesprek: 9 januari 2012

Mirjam Kuitenbrouwer (Nijmegen 1967) studeerde van 1984 tot 1989 aan de afdeling 3D Design van de Arnhemse Kunstacademie. Een ontwerper van echte gebruiksvoorwerpen is ze evenwel nooit geworden. Van 1989 tot 1991 bezocht ze de afdeling Mixed Media van de Jan van Eyck Academie in Maastricht en ontwikkelde zich verder als beeldend kunstenaar. Mirjam Kuitenbrouwer exposeerde in Nederland en daarbuiten. Haar werk werd aangekocht door Nederlandse en buitenlandse musea en maakt deel uit van verschillende bedrijfscollecties. Het gesprek vindt plaats in Arnhem, in haar woning en atelier, een voormalige negentiende-eeuwse werkplaats op het binnenterrein achter de Brusselse huizen aan de Spijkerkstraat.

Wat doe je?

Ik denk na over een reeks nieuwe werken. Wat mij bezighoudt is de menselijke waarneming en de vergelijking en het op elkaar betrekken van waarnemen en wonen, van architectuur en bewustzijn en van rechtstreekse en instrumentele waarneming. Op die onderwerpen ben ik nog steeds niet uitgekeken en ook nog niet uitgestudeerd. Kijken en waarnemen lijken min of meer vanzelfsprekend. Maar als je ze probeert te ontrafelen worden het complexe zaken. Zelfs filosofen en geleerden als Epicurus en Merleau-Ponty kwamen er niet zomaar uit. De menselijke waarneming is in ieder geval geen objectieve registratie van de buitenwereld. Wat we zien lijkt te worden bepaald door wat we weten en door de al of niet toevallige context van onze waarneming.

Wat bedoel je daarmee?

Jij hebt zojuist een foto genomen van deze zolder. Die foto zul je op een bepaalde manier bekijken omdat je hier in dit huis hebt rondgelopen en de ruimte met eigen ogen hebt bekeken. Je weet hoe het ruikt, hoe de vloer klinkt en hoe klein dit zoldertje is voor iemand van jouw omvang. Je bekijkt die foto met in je achterhoofd een hele reeks concrete ervaringen. Iemand die hier nooit is geweest en die ervaring niet heeft zal de foto echter heel anders zien en interpreteren.

Zit dat zo?

Ja, maar daarmee ben je er nog niet. Je kunt zeggen: ik schep de wereld die ik waarneem. In het verlengde daarvan kun je verder zeggen: wie ik ben en de toestand waarin ik verkeer beïnvloedt mijn waarneming van de wereld, of ik dat nu wil of niet. Omgekeerd kun je echter ook stellen dat de wereld die je waarneemt jou vormt. Wat je waarneemt lijkt in ieder geval in te werken op bijvoorbeeld je stemming. Dat is zeker niet moeilijk vast te stellen, maar misschien is de vormende invloed van de waarneming nog fundamenteler dan je geneigd bent te denken. Een ik zonder buitenwereld en de waarneming van een buitenwereld is onvoorstelbaar. Misschien is mijn ik als een stabiele en homogene entiteit zelfs wel een hele of halve illusie en bestaat dat ik bij de gratie van het feit dat ik dingen waarneem die anders zijn en ogenschijnlijk buiten mijzelf staan. Dat soort kwesties zijn niet zomaar uit te maken, maar je kunt er wel vragen over stellen. Is bijvoorbeeld onze binnenwereld niet gewoonweg een voortzetting van de wereld die we buiten ons waarnemen, zoals Italo Calvino zich afvroeg? Dat soort vragen zijn voor mij een belangrijke impuls bij het maken van mijn werk.

Maar hoe zet je zulke theoretische kwesties om in objecten, werken...?

Ik sluit niet uit dat ik de komende twee weken bezig ben met mijn verzameling analoge camera’s en viewers. Die heb ik in de loop van de tijd links en rechts opgekocht. Zo’n verzameling heb ik trouwens ook van super8 filmcamera’s. Ik demonteer ze en de onderdelen, de lenzen, spiegels en bepaalde andere delen van het interieur, orden ik naar soort en sla ik op in dozen. Ordenen, het ordenen van dingen en van citaten uit boeken en aantekeningen, is voor mij een manier om ideeën te ontwikkelen. Met camera's ben ik graag bezig omdat een camera in mijn ogen een beeldende metafoor van onze eigen waarneming is en voor de kwesties die daar mee samenhangen. Een camera is een huisje, het is architectuur in het klein, met een binnenruimte en vensters. Dat geeft me aanleiding om na te denken over waarnemen, over binnen en buiten en over schaal en maat. Want wat bij waarneming altijd een rol speelt, is dat laatste: schaal en maat. We kunnen wat we zien moeilijk plaatsen als we geen idee hebben van de schaal en maat ervan. Dingen waarvan we de maat en de schaal uit ervaring kennen, zoals mensen en architectuur, verschaffen daarvoor het kader. Wat ik hier allemaal noem lijkt misschien ongerijmd, maar waarneming, het probleem van het ik en de wereld, binnen en buiten en noem zo maar op hebben in mijn ogen met elkaar te maken. Voor mij is de uitdaging om ze in een overtuigend, beeldend verband te brengen. Tenslotte moet ik net als iedereen in de wereld die ik waarneem wonen. Ik maak die wereld en die wereld maakt mij.

Recursiekamer. Foto Thijs Quispel

Maar nadat je twee weken camera’s hebt gedemonteerd, wat voor werk ga je dan maken?

Ik denk aan objecten waarin ik interieurfoto’s combineer met onderdelen van foto- en filmapparatuur. Verder denk ik aan een reeks fotocollages op paneel. Die zijn voor mij belangrijk omdat ze me de gelegenheid geven om vorm te geven aan nog iets anders dat me intrigeert aan waarneming. Dat is het feit dat onze waarneming altijd een synthese is van fragmenten en daarbij nooit voor eens en altijd vastligt. Een ruimte nemen we nooit in één keer waar. Onze hersenen, om het nu heel simpel voor te stellen, plakken fragmentarische indrukken aan elkaar tot één ogenschijnlijk homogeen beeld en vullen niet zelden ontbrekende informatie op eigen houtje aan. Maar ook dat ogenschijnlijk homogene beeld is geen constante, want mijn beeld van bijvoorbeeld dit huis, dat mij zo vertrouwd is, verandert al naar gelang wat ik weet, mijn zorgen, mijn stemming en mijn bedoelingen. Het is zoiets als een boek dat je hebt gelezen. Dat boek blijft hetzelfde. Er staat wat er staat, maar als je het herleest, pik je er andere dingen uit op. Het boek verandert omdat je het na verloop van tijd met andere vragen leest en met een andere blik bekijkt. Ik ben trouwens bijna iets vergeten. Behalve met die objecten en panelen wil ik aan de slag gaan met mijn Recursiekamer. De Recursiekamer is een kluizenaarscel van twee bij vier meter die ik deze zomer heb tentoongesteld in het Fort bij Spijkerboor. Het woord recursie slaat op een zich herhalende opeenvolging van elementen. Zo is mijn recursiekamer opgebouwd. Het is een kamer waarbinnen met minimale middelen een complete leefwereld is opgezet als een uitdijend heelal. Er is een groot raam en een klein balkon, maar wat je door dat raam van de buitenwereld waarneemt is van A tot Z een projectie van het binnen op het buiten, een constructie. De Recursiekamer wil ik hier in mijn tuin opzetten om het hele project doorlopend verder te kunnen ontwikkelen.

Zo te horen heeft je werklust niet geleden onder de economische rampspoed van de afgelopen tijd?

Was het maar waar. Ik heb sinds kort een weekendabonnement op de NRC. Het is moeilijk om niet mee te gaan in de algehele somberheid! Vroeger kon ik me moeiteloos terugtrekken in mijn eigen wereld. Dat gaat me de laatste tijd wat minder makkelijk af. Kan ik me nog wel terugtrekken in mijn eigen wereld als in de buitenwereld de duistere wolken zich samenpakken? Aan de andere kant is mijn eigen wereld, het maken van mijn werk, voor mij de manier om geïnspireerd en vitaal in het leven te staan. Hoe erg alles ook is, naar die vitaliteit moet je blijven streven.

Meer: http://www.mirjamkuitenbrouwer.nl/

MARLIES LEUPEN GAAT DOEN WAT ZE AL LANGER VAN PLAN WAS

2012-01-11T02:49:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Marlies Leupen over haar plannen voor 2012

Datum gesprek: 6 januari 2012

Marlies Leupen werd in 1961 geboren in Geldrop. Ze studeerde piano aan het Arnhemse conservatorium, begeleidde zangers en werkte in dienst van het conservatorium en van Theater van het Oosten onder Leonard Frank. Sinds 2001 heeft Marlies Leupen haar eigen bureau. In opdracht van overheden en organisaties begeleidt ze projecten en treedt ze op als gespreksleider tijdens debatten en seminars. Marlies Leupen is onbezoldigd voorzitter van de Gemeenschap Beeldend Kunstenaars, de beroepsvereniging van beeldend kunstenaars in Gelderland.

Waar ben je mee bezig?

Ik heb de kerstvakantie besteed aan het schrijven van een plan voor een reeks gesprekken met kunstenaars, ontwerpers en anderen die een idee voor een project of een onderneming hebben. Dat soort mensen wil ik trainen om na te denken over hun plannen. Wat is daarvan de kern? Zijn ze er zelf echt enthousiast over en waarom zouden anderen er enthousiast over moeten worden? Wat ik de deelnemers ook wil leren is om daar in drie minuten een goed verhaal over te vertellen. Dat laat ik ze vervolgens doen voor een publiek van belangstellenden en gasten. Het publiek geeft commentaar en als je dat goed stuurt, is dat voor beide kanten waardevol. Het publiek maakt kennis met het werk en de denkwereld van beeldend kunstenaars en ontwerpers en voor veel mensen is dat een nieuwe en interessante ervaring. Aan de andere kant leren de deelnemende kunstenaars en ontwerpers hoe een publiek van niet ingewijden tegen hun werk aankijkt. Dat is voor kunstenaars en ontwerpers vaak verrassend en verhelderend.

Is daar echt behoefte aan en kun je niet beter investeren in artistieke kwaliteit?

Het is volgens mij altijd goed om te willen investeren in artistieke kwaliteit. Maar niet alles is een kwestie van kwaliteit. Je moet behalve in kwaliteit ook investeren in je publiek. Het is mij opgevallen dat podiumkunstenaars doorgaans heel goed over hun werk en de kwaliteit daarvan kunnen vertellen en communiceren met het publiek. Beeldend kunstenaars en ontwerpers zijn daar vaak niet zo goed in. Dat is zonde. We maken in Nederland kunst en design van hoog niveau. Daar is volgens mij een aanzienlijk publiek voor. Er zijn genoeg mensen die er niet alleen kennis van willen nemen, ze willen het ook kopen. Toch wordt het publiek nog altijd onvoldoende bereikt. Gewoon omdat veel kunstenaars en ontwerpers onvoldoende nadenken over het verhaal bij hun werk. Met zo'n verhaal geef je het publiek de gelegenheid om daadwerkelijk in je werk en je wereld te stappen. Met goede verhalen bouw je bruggen.

En jij denkt dat je de juiste methodiek hebt ontwikkeld om kunstenaars en ontwerpers zoiets te leren?

Ik heb in het afgelopen jaar in Rotterdam en Tilburg al een reeks vergelijkbare trainingen gegeven en leiding gegeven aan gesprekken tussen kunstenaars, ontwerpers en publiek. Dat gaf me de gelegenheid om een goede formule te ontwikkelen. Niet om op te scheppen, maar het werkt en ik ben er zelf erg enthousiast over. Als je ergens in gelooft, dan praat je daar natuurlijk over en eind vorig jaar kreeg ik van een marketingdeskundige de tip om een plan te maken. Als ik mijn formule echt zo goed vond en er graag iets mee wilde, dan moest ik volgens die marketingdeskundige mijn plan en mijn visie op het onderwerp goed formuleren en het gewoon gaan doen.

Maar hebben we zoiets al niet?

In Arnhem zijn er clubs als de Gemeenschap Beeldend Kunstenaars, Casa, voor architectuur en stedenbouw, en het Ontwerpers Platform Arnhem, maar dat zijn clubs voor vakgenoten. Er is geen sociëteit of een andere plek waar het debat tussen publiek en kunstenaars en ontwerpers een vast deel van het programma is.

Waar en vanaf wanneer gaat het gebeuren?

Ik ben in bespreking met een nieuw initiatief. We zijn het vooralsnog eens en als het goed is, ga ik vanaf mei 2012 regelmatig avonden organiseren.

Wat ga je de komende week doen?

Ik ben als projectleider betrokken bij KUNSTwerkt. Dat is een pilotproject van KCG, het Gelders kenniscentrum voor kunst en cultuur. In het kader van dat project brengen we kunstenaars in contact met bedrijven die bezig zijn met het innoveren van hun producten of diensten. Het doel ervan is te leren hoe bedrijven gebruik kunnen maken van het creatieve vermogen van kunstenaars en hoe die laatsten hun talenten kunnen verzilveren. Over twee weken wordt in het kader van dat project een nieuwe website gelanceerd en de komende week zal ik wel bezig zijn met de publiciteit rond die lancering.

Meer: http://www.marlies-leupen-projecten.nl/

MAARTEN DE REUS: WE HEBBEN ELKAAR DAAR EEN BEETJE OPGEVOED EIGENLIJK

2012-01-11T02:25:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Maarten de Reus over zijn opleiding in Arnhem en zijn huidige werk

Datum e-mailverkeer: 4, 5 en 6 januari 2012

Maarten de Reus werd in 1961 geboren in Heerenveen en groeide op in Steenwijk. Van 1979 tot 1985 studeerde hij aan de inmiddels opgeheven afdeling Architectonische Vormgeving/Monumentaal van de Academie voor Beeldende Kunsten in Arnhem. In de afgelopen jaren maakte Maarten de Reus een groot aantal kunstwerken bestemd voor de openbare ruimte. Het laatste daarvan, Het Baken in Emmeloord, werd in 2010 voltooid. Maarten de Reus woont afwisselend in Amsterdam en in Engeland. Hij is als docent verbonden aan de Rietveld Academie in Amsterdam en als gastdocent aan de Hochschule Für Bildende Künste in Hamburg.

Wat ben je aan het doen?

Ik maak nu in een besloten competitie een schetsontwerp voor een heel groot kunstwerk. Dat werk is bestemd voor een luchthaven in Zuid-Londen. Verder probeer ik in het kader van de crisis na te denken over juist superkleine beelden die toch veel impact hebben.

Je hebt, van het einde van de jaren zeventig tot het midden van de jaren tachtig gestudeerd aan de Arnhemse Kunstacademie. Je was student aan een afdeling die inmiddels al lang en breed is opgeheven: Architectonische Vormgeving/Monumentaal. Wat leerde je daar?

Ik ging niet naar die afdeling uit overtuiging. Ik was naïef en wist nog niet zoveel van kunst. Het leek me wel aardig om kunstenaar te zijn, meer om de lifestyle dan om aan mijn brandende talent gehoor te geven. Ik leerde eigenlijk vooral van mijn studiegenoten. Met name Gert-Jan de Vogel en Rob Hamelijnck waren belangrijk. Ik vertrouwde Gert-Jan en Rob volledig en keek ook wel tegen hen op. Je had in die tijd, anders dan nu, nog een basisjaar en omdat Gert-Jan en Rob na dat basisjaar naar de afdeling Architectonische Vormgeving gingen, ging ik er ook naar toe. We hebben elkaar daar een beetje opgevoed eigenlijk. De afdeling was zeer klein. Ik was met Rob en nog twee anderen een hele jaargang. Ik kan me niet specifiek herinneren wat ik er leerde, we waren vooral bezig met de dingen anders te doen dan ze ons werden gesuggereerd. Bas Maters was hoofd van de afdeling en vertrouwde ons in weerwil van onze opstelling. Dat was belangrijk. Het zorgde ervoor dat we steeds door konden bewegen in de studie, ook toen Rob en ik bijvoorbeeld een jaar vooral muziek gingen maken. Van Bas Maters leerde ik iets dat ik nog steeds met me meedraag. Hij suggereerde een indeling van de dag: 'ochtends huishoudelijke en spoedeisende dingen doen en de shit aan de kant krijgen, dan 's middags strategisch en tactisch denken, plannen maken de nabije toekomst in, en vervolgens 's avonds dromen, zweven, en zwelgen in fantasieën. Dat ging er in als koek, en het werkt als ritme nog steeds voor mij.

Je oefent al meer dan 25 jaar het vak uit waarvoor je bent opgeleid, want je maakt nog steeds kunsttoepassingen voor de openbare ruimte. Gebruik je daarbij nog steeds ideeën en inzichten waarmee je tijdens je studie in Arnhem kennismaakte?

In het tweede jaar van mijn studie maakte ik het eerste beeld dat goed was, en iets was in plaats van probeerde te zijn. Toen wist ik dat het eventueel zou kunnen lukken, beeldend kunstenaar te worden. De big bang tijdens de academietijd was voor mij de ontdekking van waarachtige ruimtelijkheid. Dat is meer dan dat iets gewoon ruimte beslaat, of driedimensionaal is. Ik bedoel daarmee dat objecten de ruimte rond hen kunnen activeren, dat een beeld door de aanzichten die het in zich draagt de kijker van zijn positie, bewegen en kijken bewust maakt. Toen had ik het licht wel gezien en kwamen de beelden los, de een na de ander. Eigenlijk resoneert dat inzicht nog steeds in mijn werk. Het is een heel lyrisch besef.

Er is vanaf de jaren negentig nogal wat kritiek geweest op kunst in de openbare ruimte. Kunstenaars zouden de openbare ruimte opschepen met in zichzelf gekeerde kunstwerken die niets zouden toevoegen aan het gebruik en de beleving van de openbare ruimte. Blijkbaar ben jij een andere mening toegedaan. Je bent de afgelopen vijfentwintig jaar werken voor de openbare ruimte blijven maken. Op een of andere manier moet je ervan overtuigd zijn dat kunst in de openbare ruimte zin heeft en iets toevoegt, maar wat?

Ik heb niet zo veel geduld met die kritiek. De wereld staat vol met dingen waar jij, of ik, of de buurman niet om gevraagd hebben. Er zijn oneindig veel lelijke dingen in de wereld waar wij in leven, dingen bedacht door halvegaren of zielloze commissies. Een slecht aangelegde wijk doet oneindig meer kwaad dat een niet helemaal goed gelukt beeldje. In de kunst gaat er ook van alles mis natuurlijk. Niet ieder beeld in de openbare ruimte is een succes, maar de kans van slagen is in dat segment van de kunst niet groter of kleiner dan in bijvoorbeeld de architectuur. Als je op een rij zet wat er per jaar aan gebouwen wordt neergezet in Nederland zakt je broek af van ellende. En dan vindt toch hier en daar iemand een parel van een idee waaromheen een mooi ding kan ontstaan. Om die parel gaat het spel. Ik denk dat ik een goede parelzoeker ben. Je kunt een opdracht aan mij geven met een behoorlijke kans op een goed eindresultaat. Dus ja, ik denk dat ik wat toe te voegen heb aan de wereld die we met z'n allen delen. Het gaat daarbij niet om zelfexpressie of in zichzelf gekeerde cryptiek, maar om beelden die de plek waar ze staan activeren.

Als je er zo over denkt, vind je het dan niet jammer dat de afdeling Monumentale Vormgeving is opgeheven?

Eigenlijk is dat wel goed geloof ik. Je moet eerst in staat zijn goede beelden te maken, voor je ze vervolgens kan relateren aan de de plek waar ze staan. Ik denk dat een opleiding die zich op de openbare ruimte richt beter een postacademische opleiding kan zijn. Een bachelorstudie aan een kunstacademie is al zo kort tegenwoordig. Je moet als aankomend bachelor eerst maar eens zien dat je tot iets komt dat stevig is en buiten jezelf staat. Dat is al lastig genoeg. De wereld is complex en de parameters die bij beelden in de openbare ruimte een rol spelen zijn van velerlei soort. Op een kunstenaar die beelden in de openbare ruimte maakt, wordt vaak grote druk uitgeoefend. Je moet eerst stevig in je schoenen staan voor je daarmee kunt goochelen. Ik begon me pas tien jaar nadat ik was afgestudeerd te concentreren op beelden in de openbare ruimte. Daarvoor maakte ik installaties in galeries. De openbare ruimte lijkt me een werkveld dat maar beter met wat ervaring betreden kan worden. Niet iets voor een twintigjarige, tweedejaars student dus.

Wat ga je de komende tijd doen?

Ik ga mijn naam verloochenen en piepkleine sculptuurtjes maken, zo heet als de punt van een gloeiende naald.

Meer: http://www.xs4all.nl/~mder

MARCEL DOORDUIN: DE GROTE SCHOONMAAK

2012-01-11T02:18:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Marcel Doorduin over zijn werk

Datum gesprek: 3 januari 2012

Marcel Doorduin werd in 1969 geboren in Den Haag. Hij groeide op in Vlaardingen, een nogal vlakke streek, naar zijn zeggen. Rond zijn vijftiende bezocht hij Arnhem. De heuvels in het noorden van de stad en het contrast tussen de beboste stuwwallen en het rivierenlandschap ten zuiden van de Rijn maakten indruk. De jonge Marcel Doorduin besloot dat hij later in de omgeving van Arnhem zou gaan wonen. Omstreeks diezelfde tijd besloot hij bovendien om later kunstenaar te worden. In 1989 werd hij aangenomen op de afdeling Vrije Kunst van de kunstacademie in Arnhem. Zijn docenten waren Marten Hendriks, Han Janselijn en Jaap Wieseman. Na zijn eindexamen in 1993 studeerde Marcel Doorduin in 1994 en 1995 aan de Rijksacademie in Amsterdam waar hij werd begeleid door Fons Haagmans, Han Schuil en Narcisse Tordoir. Op de Rijksacademie werd Marcel Doorduin door Hannie Loerakker uitgenodigd om te exposeren in haar galerie. Hij bleef aan die galerie verbonden tot Hannie Loerakker haar werkzaamheden als galerist staakte in 2004. Het gesprek vindt plaats in Velp, even buiten Arnhem, waar Marcel Doorduin een atelier aan huis heeft. Buiten waait het hevig.

Waar ben je mee bezig?

Ik heb besloten om geen nieuwe werk te maken vóór ik al mijn oudere werk goed heb bekeken en heb geïnventariseerd. Van ieder werk maak ik een foto, als die er nog niet is, en al die foto's breng ik dan weer onder in een goed gerubriceerd computerbestand.

Wat ga je doen met dat bestand?

Twee dingen. Ik wil een nieuwe en betere website maken. Daar komt bij dat het bekijken en inventariseren van mijn eigen werk een mooie gelegenheid is om me af te vragen wat ik tot nu toe heb gedaan. Wat is daarvan de kern en in welke richting of richtingen zou ik mijn werk verder kunnen ontwikkelen? Het gaat om het inhoudelijk toespitsen van mijn werk en het daaruit distilleren van een programma voor de komende tijd. Dat gaat bij mij nooit geleidelijk, maar met sprongen. Op de Rijksacademie drongen vrijwel alle docenten aan op een praktische en onderzoekende manier van werken. Je moest een bepaald onderwerp nemen. Aan de hand daarvan maakte je een stuk of tien schilderijen. Zo leerde je om je werk op eigen houtje verder te ontwikkelen en schilderde je al onderzoekend tegelijkertijd een kleine tentoonstelling in een galerie bij elkaar. Een hele mooie en praktische manier van werken, maar ik kon er geen kant mee op. Het idee om te moeten schilderen aan de hand van een onderzoeksonderwerp verlamde me.

Hoe werkte jij dan in die tijd?

Voor mij betekende schilderen heel veel en heel veel verschillende dingen produceren. Maar achteraf is in al dat werk, dat me in sommige opzichten eerst versnipperd leek, een rode lijn aan te wijzen. Dat moet je ook leren, in je eigen werk de grote lijnen zien. Terugkijkend is mijn werk grofweg onder te brengen in drie categorieën. De eerste categorie bestaat uit werk waarin architectuur en landschap de hoofdrol spelen. Een tweede categorie bestaat uit portretten van voorwerpen. De derde categorie wordt gevormd door werk waarin bouwsystemen centraal staan. In veel gevallen gaat het om stapelingen van abstracte elementen die tezamen een figuratief beeld opleveren. Achteraf wordt ook duidelijk dat ik in al mijn werk steeds een aantal schilderkunstige kwesties aansnijd. Zulke kwesties zijn het tegenover en naast elkaar stellen van abstracte en figuratieve elementen, het gebruiken van diepte en en ondiepte. Een terugkerend thema in mijn werk is ook maat en schaal, transparantie en het transformeren van een abstract beeld in een figuratief beeld door de toevoeging van een klein, ogenschijnlijk figuratief detail.

Hoe?

Bijvoorbeeld een stel strepen dat ogenschijnlijk een steiger vormt en waardoor je van een paar vlekken plotseling een huis maakt.

Zo te zien heb je wel heel veel werk gemaakt in de zestien jaar nadat je de Rijksacademie verliet. Waren het alleen schilderkunstige kwesties die je ertoe brachten om dat allemaal bij elkaar te schilderen?

Schilderen is voor mij een middel en geen doel.

Wat is het doel?

Er zijn voor mij een aantal archetypische beelden. Ik heb ooit als kind Bruintje Beer gelezen. Het verhaal ging over iemand die in een fabriek een superlicht metaal wist te maken. Maar daarvan maakte hij net iets teveel, waardoor de hele fabriek de lucht in werd getild en weg zweefde. Andere archetypische beelden zijn voor mij de poppenhuizen die ik als kind zag in het Rotterdamse Museum Dubbelde Palmboom. Ook heb ik ooit een huis zien afbranden, tot de grond toe. Dat soort beelden hebben me, toen ik al jong was, ervan overtuigd dat sommige beelden meer zeggen dan anderen. Ze brengen op een of andere manier een spel met talloze beeldende associaties op gang. Voor mij is dat van belang omdat het me motiveert en inspireert. Mensen hebben in mijn ogen niet zomaar toegang tot de werkelijkheid. Het is niet zo dat je 's ochtends je ogen opendoet en dat dan de hele wereld met alle zin en betekenis zomaar aan je voeten ligt. Je moet de werkelijkheid, wat dat ook is, een vorm en een betekenis geven. Zonder ideeën en veronderstellingen over hoe de wereld in elkaar zit zou alles vormeloos en zinloos zijn. Mijn schilderijen zie ik als middelen: uitgangspunten voor onontbeerlijke constructies over de werkelijkheid en wat ons in die werkelijkheid zou kunnen inspireren en motiveren.

Dat laatste wil ik best geloven, maar uiteindelijk zit je, wat je ook wilt, voor een doek of een paneel en moet je daar een schilderij van maken dat de aandacht van de toeschouwer trekt en vasthoudt. Dat doe je met behulp van een reeks schilderkunstige ingrepen. Je wekt bijvoorbeeld de suggestie van diepte en lokt de blik van de toeschouwer de diepte in, maar tegelijkertijd voeg je allerlei elementen in die het perspectief en de illusie van diepte en ruimte teniet doen. In sommige gevallen heeft je werk zelfs iets verstikkends. Je lokt je toeschouwer een ruimte in waar hij of zij gevoelsmatig niet verder kan en vast komt te zitten. Doe je dat opzettelijk?

Het is niet mijn bedoeling om het publiek iets aan te doen. Verstikkend zou ik mijn werk ook niet willen noemen. Dat verstikkende zit misschien in het feit dat ik een lucht of een ruimte nog wel eens schilder alsof het een stroperige of honingachtige vloeistof is. Maar dat is dan meer om de toeschouwer te laten zien dan het uiteindelijk allemaal verf is. De toeschouwer, en trouwens ikzelf ook, is daardoor gedwongen te schakelen: van het bekijken van een figuratief beeld naar het besef dat het uiteindelijk niet helemaal is wat het lijkt. De toeschouwer moet even uit de illusie stappen, maar er dan toch weer door worden verleid. Het bekijken van een schilderij moet een spel zijn waar liefst geen einde aan komt.

Werk je inmiddels ook in thematische series, zoals je docenten je dat zestien jaar geleden adviseerden, toen je op de Rijksacademie zat?

Ik zei al, bij mij gaan dingen met sprongen. Dit is niet de eerste keer dat ik mijn oudere werk bekijk om op grond daarvan een programma voor een reeks nog te maken schilderijen te bedenken. In 2010 heb ik dat ook al eens gedaan. Ik besloot toen om het onderwerp horizon te onderzoeken. Ik had in mijn werk tot dan toe een tamelijk gewone, rechte horizon gebruikt op rechthoekige panelen en doeken. Wat ik me voornam was om een serie schilderijen te maken op ronde panelen van triplex waarin ik de horizon zou verbuigen en fragmenteren. Ik wilde daarbij ook onderzoeken of ik me geheel en al van de horizon zou kunnen ontdoen. Zo'n voornemen om aan de hand van een bepaald onderwerp een serie te maken, had me zestien jaar geleden eerder gefrustreerd dan geholpen. Vorig jaar bleek ik die aanpak opeens wel vruchtbaar te kunnen gebruiken. Er kwam een reeks schilderijen tot stand die thematisch samenhingen en in mijn ogen geldig waren. Een van de resultaten is een schilderij zonder horizon dat je 360 graden kunt draaien, maar telkens een logisch beeld oplevert. Bovendien leverde het in serie onderzoeken van het onderwerp horizon me ideeën op voor mogelijke nieuwe series.

En tot zoiets moet uiteindelijk ook de huidige grote schoonmaak of inventarisatie leiden?

Juist.

Meer: www.marceldoorduin.nl

AAFKE BENNEMA: EEN GAT MAKEN WAAR IETS IN KAN VALLEN

2011-12-27T03:34:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Aafke Bennema over haar werk

Datum gesprek: 23 december 2011

Aafke Bennema werd in 1965 geboren en groeide op in Delft. Ze bezocht van 1985 tot 1990 de Academie voor Beeldende Kunst in Arnhem, nu Artez, en volgde in 1991 een jaar lang onderwijs aan de inmiddels opgeheven Ateliers Arnhem. In 1993 won ze de Van Bommel Van Dam Prijs, een aanmoedigingsprijs voor kunstenaars tot 35 jaar. Sinds 1998 is ze verbonden aan de galerie van Maurits van der Laar in Den Haag. Het gesprek vindt plaats in een buitenwijk aan de bosrijke, noordelijke rand van Arnhem. De kunstenares woont daar met haar gezin en heeft een klein atelier op zolder.

Waar ben je mee bezig?

Als je zo de deur uit bent, begin ik met een nieuw schilderij. Daar zal ik waarschijnlijk de rest van de dag mee bezig zijn.

Hoe ga je te werk?

Voor mij is de titel het uitgangspunt voor een schilderij. Een titel is verbonden met een bepaald beeld en een verhaal. Een voorbeeld van zo'n titel is Terugtocht. Vandaag ga ik aan een schilderij beginnen waarvan het uitgangspunt die titel, dat beeld en dat verhaal is.

Waar staat dat dan voor, die titel, het idee en het verhaal Terugtocht?

Het gaat over puin en vuil dat niet naar beneden valt of verspreid wordt, maar terug kruipt naar zijn oorsprong. Een tocht terug dus.

Hoe kom je daarop?

Ik heb een grote verzameling beeldmateriaal op papier, waaronder een groot aantal exemplaren van de National Geographic uit de jaren zeventig. Ik hou van de wijze van fotograferen uit die tijd, de manier van drukken en de opmaak. De beelden uit mijn verzameling klonteren op een of andere manier samen. Soms laat ik me leiden door droombeelden die trouwens ook nog wel eens te maken hebben met mijn beeldverzameling. Hoe het ook zij, op een gegeven moment kristalliseert dat uit in een bepaald beeld en een idee. Het beeld vertelt een verhaal dat open is. Voor mij moet het beeld een verhaal oproepen dat nog alle kanten opkan.

Geef nog eens een voorbeeld van een titel?

Ik heb onder andere Zeepost, Rustpunt, Vertrek en Kleine inval. Vertrek slaat zowel op vertrek, weggaan, en vertrek in de zin van een kamer of een ruimte. Kleine inval is verbonden met het beeld van een gegraven gat en een berg zand of puin ernaast. Dat beeld staat voor mij onder meer voor het werk van de kunstenaar. Je moet eerst aan de gang gaan, de zaak omwoelen, verplaatsen, een berg en een gat maken. Als dat gat er is, kan er iets in vallen.

En van dat idee maak je een schets?

Niet gelijk. Ik maak lijsten met titels. Die schrijf ik op stukken karton zodat ik ze niet zo snel kwijtraak. Als ik tijd heb, werk ik een van die titels uit in een of meerdere schetsen. Als ik ga zitten kom ik snel aan het werk. De ideeën zijn het probleem niet. Dat is de tijd. Ik heb twee kinderen en ik heb sinds een jaar of drie ook twee banen. Ik voorzag een jaar of wat geleden dat het met de kunstsubsidies wel een keer zou ophouden. Dat heb ik goed gezien, denk ik. Mijn banen en mijn gezin kosten me wel tijd. Aan mijn schilderijen werk ik tussen de bedrijven door.

Maar gesteld dat je tijd hebt. Wat doe je met de schetsen?

Als de schets geschikt lijkt, bewerk ik hem. Mijn schetsen bestaan meestal uit zwart- en grijstinten. Om een schets te gebruiken voor een schilderij, maak ik er eerst een lijntekening van. Ik trek daarvoor de schets over op patroonpapier. Die overtrek vergroot ik eventueel en dan kan ik hem gebruiken voor de opzet van het schilderij.

Met wat voor verf werk je?

Toen ik zwanger was van mijn eerste kind ben ik overgestapt van olieverf op acryl. Dat leek me gezonder voor het kind. De overstap beviel me goed. Je bent met acryl gedwongen sneller en efficiënter te werken. Aangezien tijd een probleem is, komt dat wel uit. Vroeger zat ik met olieverf soms maanden te werken aan één en hetzelfde doek. Ik ben trouwens ook gaan werken op een kleiner formaat. Dat werkt ook sneller en is handig met het vervoer. Voor een tentoonstelling stop ik mijn doeken van 45 bij 35 centimeter of nog kleiner zo in twee plastic tassen. Reizen met de trein is op die manier vrij moeiteloos.

Wanneer denk je het schilderij waar je vandaag aan begint af te hebben?

Het formaat is klein, 45 bij 35 centimeter, maar ik voorzie dat het een hoop werk wordt. Dus ergens in januari zal het schilderij af zijn.

Voor ik hier op bezoek kwam en jij me vertelde dat het je ging om open verhalen, had ik een heel ander idee van je werk. Ik dacht dat het je puur en alleen ging om het gebruik van beeldende middelen: het met vorm, lijn en kleur oproepen van een bepaalde sfeer. Is dat eigenlijk ook niet waar het om gaat in jouw geval?

Nee. Beeldende elementen spelen zeker een grote rol in mijn werk. Ik heb onder andere een voorkeur voor het uitbeelden van vloeibare of schuimige stoffen waarvan het uiterlijk ogenschijnlijk beweegt tussen vorm en vormelosheid. Dat heeft een sterke, beeldende werking voor mij. Maar beeldende aspecten als vorm en vormeloosheid zijn voor mij verbonden met een inhoud. Ik probeer om zaken aan de orde te stellen die zich aan het spreken en het vastomlijnde denken steeds op het nippertje onttrekken. Je kunt ze net niet vatten en toch oefenen ze vanachter de coulissen een vormende invloed uit. Het zou mooi zijn, vind ik, als mensen die naar mijn werk kijken, dat op een bepaalde manier voelen, beseffen of vermoeden. Mijn werk moet dus ook een gat maken waar iets in kan vallen.

Wat gaat er met het schilderij waar je vandaag aan begint gebeuren?

Ik heb een vage afspraak met Maurits van der Laar dat ik in 2012 een tentoonstelling heb. Maar ja, ik moet wel de tijd vinden om het allemaal bij elkaar te schilderen. Museum Van Bommel Van Dam heeft ook belangstelling getoond voor mijn werk en in dat geval geldt zo'n beetje hetzelfde.

Meer: www.aafkebennema.nl

ROLAND SCHIMMEL:VAKANTIE IN EIGEN ATELIER

2011-12-27T03:27:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Roland Schimmel over zijn werk

Datum gesprek: 22 december 2011

Roland Schimmel werd in 1954 geboren. Van 1973 tot 1978 bezocht hij de Academie van Beeldende Kunst in Arnhem. Het gesprek vindt plaats in het atelier van Roland Schimmel in Park Angerenstein. Aan een van de muren hangt een schilderij dat, hoe langer je kijkt, steeds heftiger nabeelden oproept. De interviewer ziet vlekken, vegen en strepen die ogenschijnlijk ook steeds grilliger bewegen.

Waar ben je me bezig?

Ik heb zojuist dat schilderij aan de muur voltooid. Daar heb ik ongeveer een week aan gewerkt en nu kijk ik wat ik heb gemaakt.

Hoe maak je je schilderijen?

In het geval van dit schilderij ben ik begonnen met het gronden van het doek met uniprimer. Vervolgens het ik de plaats en de maat van de zwarte stip bepaald. Daarna het ik aan de hand van een voorstudie met airbrush de kleuren geel, rood en blauw aangebracht. Ik sta dan met een masker voor mijn mond en neus achter een gordijn. Daar voer ik een soort ballet uit met het nodige armgezwaai. Echt romantisch is mijn werkwijze niet. Airbrush veroorzaak verfnevels. Dus heb ik, behalve een masker, een afzuiginstallatie die lawaai maakt. En ook de generator van de spuitinstallatie maakt herrie omdat hij steeds aan en uit schakelt.

Aan het schilderij gaat een voorstudie vooraf, zeg je, en wat nog meer?

Het schilderij is een doek van 125 centimeter hoog en 250 centimeter breed. De voorstudie is ook met airbrush gemaakt op een formaat van 50 centimeter hoog en 100 centimeter breed. Die voorstudie heb ik gemaakt op basis van een schets met pastelpotlood op kopieerpapier.

En hoe kwam je tot die schets?

Die ontstond toen ik een paar weken geleden naar het hieraan voorafgaande schilderij keek en op de onderste helft in de rechterhoek iets zag waarvan ik dacht dat beeld zou je verder moeten uitwerken.

Wat is het onderwerp van het schilderij dat je nu klaar hebt?

Net als de rest van mijn werk is het onderwerp de zoektocht naar de oorsprong van beweging.

Bedoel je het dansen van al die kleurvlakken voor je ogen?

Wat mij bezighoudt is beweging in het algemeen. De beweging van je lichaam, je geest, dingen die je ziet, je gedachten en je gevoel. Aristoteles meende dat de ziel niet iets kon zijn wat alleen passief zaken van buiten ontving, maar dat er in de ziel van de mens – waaronder hij het bewustzijn, de zintuigen en de waarneming verstond - een beginsel van beweging moest zitten. Die gedachte heeft me altijd aangesproken. We bewegen, ons lichaam en onze gedachten. Doordat wij bewegen verandert er in onze waarneming van de werkelijkheid voortdurend iets. Er komt iets tot stand, maar wat zet dat bewegen precies in werking?

Dit interview is bestemd voor internet en nu wordt het voor de facebookgeneratie misschien wat te diepzinnig. Even terug naar het schilderij hier aan de muur. Als je er een tijdje naar kijkt, zie je dingen die er eigenlijk niet staan. Gaat het je daarom?

Wat je ziet en wat niet letterlijk op het doek staat, komt voort uit je zelf. Om het heel simpel te stellen kun je ook zeggen dat ik werk met complementaire kleuren en andere kleuren en kleureffecten om bij de beschouwer nabeelden op te roepen en suggesties van beweging.

Hoe ben je op dat onderwerp gekomen?

Toen ik op de kunstacademie zat, deed ik met klasgenoten min of meer zelfstandig onderzoek naar fundamentele zaken als lijn, kleur en materiaal. We waren nogal serieus en uit die tijd stamt mijn fascinatie voor het verschijnsel nabeelden, kleureffecten en trouwens ook voor zwarte cirkels. Als je lang naar zo'n cirkel kijkt, wordt het echt een zwart gat dat de dingen erom heen op zou kunnen slokken. Dat boeide me toen al, maar wat deed ik daar mee in die tijd? Achteraf gezien vallen dingen op hun plek. Toen was dat nog niet zo helder. Ik maakte na de academie een wereldreis. Mijn idee was – en is nog steeds – dat je in het Westen voortdurend gekneed en gevormd wordt door een informatiecultuur. Wat vormeloos is, jij, wordt gevormd, Dat is wat informeren, 'informare' in het Latijn, letterlijk betekent: het ongevormde in je geest en je denken krijgt een vorm. Daarvan wilde ik een tijdje weg. Ik wilde kijken wat er met je gebeurde als je niet meer blootstond aan die overvloed aan vormende invloeden van buitenaf. Wat zou er tevoorschijn komen van jezelf, zou je geconfronteerd worden met het ongevormde in jezelf? Eerst ging ik naar een eiland in Griekenland. Omdat dat nog teveel midden in de wereld lag, reisde ik verder naar een klein eiland in Frans Polynesië, Raivavae.

En, vond je daar je ongevormde zelf?

Het verblijf op het eiland was in bepaalde opzichten een verblijf in de hel. Op een eiland van 300 inwoners kun je je bijna letterlijk doodvervelen. De ongerepte natuur... Hou op, het is een groot cliché en de clichés hebben inmiddels de hele wereld veroverd. Maar er waren ook zonsondergangen boven het koraalrif en de eindeloze oceaan waar ik mezelf mee doordrenkte. Daar teer ik nu nog op.

En toen?

Toen heb ik terug in Nederland tien jaar lang alleen maar geschilderd en geschilderd. Ik had geen galerie en ook geen tentoonstellingen. Een moeizame tijd. Ik werkte en ik zocht. Toch had ik het vertrouwen dat ik op een dag zou vinden wat ik moest vinden. In 1989 nodigde ik Gert Taaken en Ferry Staverman uit om naar mijn werk in mijn atelier te komen kijken. Taaken en Staverman programmeerden het toenmalige kunstenaarsinitiatief Archipel in Apeldoorn. Ik dacht dat mijn werk op dat moment goed genoeg was om geëxposeerd te worden. Bij Archipel kreeg ik mijn eerste echte expositie. Een jaar later, in 1990, maakte ik een schilderij dat voor mij en de verdere ontwikkeling van mijn werk van groot belang is geweest. Het kreeg de titel Jumping Jack Flash. Het was niet het schilderij dat ik wilde maken. Ik wilde namelijk meditatieve schilderijen maken. Maar wat ik in werkelijkheid maakte was een schilderij met oranje en groene kleurvlakken. Die kleurvlakken sprongen alle kanten op. Ik kwam tot de conclusie dat dat me meer boeide dan de meditatieve schilderijen die ik me voorgenomen had om te maken. Beweging en ogenschijnlijke onrust, dat waren mijn onderwerpen. Ogenschijnlijk, omdat mijn schilderijen juist geen onrust, maar rust brengen wanneer het je lukt je er aan over te geven en ze aanvaardt voor wat ze zijn.

En daarna was het een succesverhaal?

Niet helemaal. Je bent afhankelijk van toeval, maar je kunt het toeval een handje helpen door zelf initiatieven te nemen. In de jaren negentig ben ik met Kinke Kooi, mijn partner, naar Amerika gereisd. We kregen daar contact met onder meer Rachel Harrison, Ricci Albenda en Michael Scott, kunstenaars die nog maar net waren afgestudeerd. Mede dankzij die contacten hebben we in de jaren negentig voor het eerst kunnen exposeren in Amerika. In 1993 deed ik mee aan een tentoonstelling in Gorinchem, Brain Internal Affairs. De tentoonstelling vond plaats in een oud ziekenhuis. Een van de curatoren, Suzanne Oxenaar, moedigde me op een hele goede manier aan om mijn eerste muurschildering te maken. Daar heb ik veel aan gehad. Van het een komt het ander, kun je wel zeggen. Marja Bosma kocht ooit een schilderij van me. Dat schilderij kwam terecht op de werkkamer van Sjarel Ex, die toen directeur was van het Centraal Museum in Utrecht. Diezelfde Sjarel Ex kwam ik jaren later tegen op de Kunstbeurs Frieze in Londen. Hij was inmiddels directeur van het Boymans van Beuningen in Rotterdam geworden en vroeg me om een wandschildering te maken in het Boymans. Het zat me dus wel eens mee, maar zeker niet altijd. Ik heb in de jaren negentig maar liefst vier solo-tentoonstellingen gehad bij Galerie Van Kranendonk. De galerie was enthousiast, maar mijn werk verkocht nog niet zo best in de jaren negentig.

Waar komt het schilderij dat nu klaar is terecht, denk je?

Frans Fransciscus heeft mij en twee andere schilders, Gé-Karel van der Sterren en Philip Akkerman, gevraagd om in januari 2012 mee te werken aan een tentoonstelling in de Flatland galerie in Utrecht. De titel van die tentoonstelling is For the sake of Painting. Misschien dat ik het daar exposeer. Maar het kan ook een ander werk zijn.

En wat ga je nog meer doen in 2012?

Ik ga op uitnodiging van het Van Abbe Museum in Eindhoven een halfjaar lang aan een muurschildering werken in de projectruimte die ze Het Oog noemen. Die ruimte staat in open verbinding met de buitenlucht en heeft een gebogen wand. Ik verheug me erop om een werk te maken in een ruimte met veel en voortdurend wisselend daglicht. De opening vind plaats op 21 juni 2012. Dat is de langste dag van het jaar. Als je die datum in cijfers achter elkaar zet, 21.6.12 krijg je een gespiegelde en verdubbelde reeks. Vreemd! Het schiet me trouwens te binnen dat het uitgerekend vandaag, 22 december, de kortste dag van het jaar is. Wist je dat?

Werkelijk?! Wat ga je volgend jaar nog meer doen?

Ik ga een muurschildering maken, hier in Arnhem, in de Tweede Spijkerdwarsstraat op een muur van zeven meter hoog en vijf meter breed.

Wat ga je de komende week doen?

Ik volg tegenwoordig een schema waarbij ik me drie weken min of meer opsluit in mijn atelier. Na die drie weken neem ik een week de tijd om de wereld in te gaan. Dat laatste betekent mijn e-mails openen en beantwoorden, zaken regelen en bijvoorbeeld naar openingen gaan.

En dan weer drie weken zwoegen in je atelier?

Ik beschouw die drie weken in mijn atelier eigenlijk als vakantie.

Meer: www.rolandschimmel.com

WOUTER VAN RIESSEN IN LOS ANGELES

2011-12-19T05:15:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Wouter Van Riessen over zijn verblijf in Amerika

Data e-mails: 13 en15 december 2011

Wouter van Riessen werd in 1967 geboren in Bloemendaal. Van 1986 tot 1990 studeerde hij aan de Academie voor Beeldende Kunst in Arnhem, van 1990 tot 1991 aan de Ateliers Arnhem en van 1991 tot 1992 aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam. In 1993 won hij de Koninklijke Prijs voor de Schilderkunst en in 1999 kreeg hij een stipendium van het Fonds voor Beeldende Kunst, Vormgeving en Bouwkunst voor een verblijf in het Bethanienhaus in Berlijn. Hij was tot de sluiting van de galerie verbonden aan de Praktijk in Amsterdam en exposeert in binnen– en buitenland.

Waar ben je?

In Los Angeles, in de wijk Silver Lake, grofweg tussen Hollywood en Downtown LA. Mijn partner Daphne en ik wonen vlakbij Sunset Boulevard in een tweekamerappartement uit de jaren twintig.

Waarom ben je daar?

Daphne doet een Master Studie Experimentele Animatie aan het California Institute for the Arts. Ze ontving een Huygensbeurs van het Nuffic. Voor mij was dit een buitenkans. Het Californische kunstklimaat is levendig en dynamisch.

Ben je aan het werk en wat voor werk maak je?

Op het moment ben ik bezig nieuwe schilderijen voor te bereiden. Ik begin met het zoeken naar beeldmateriaal in boeken en op het net. Bijna alle tweedehands boekenwinkels van LA heb ik inmiddels wel van binnen gezien. Ik scan de beelden en maak er op de computer collages van die als uitgangspunt dienen voor tekeningen, die de basis voor nieuwe schilderijen vormen.

In een interview, afgedrukt in een cahier met je prenten in de Signature-reeks, verklaar je het volgende over je werk. 'Als ik vermoed dat ik een inhoudelijke complexiteit kan opbouwen ga ik verder.' Heeft het verblijf in Amerika je tot nu toe voldoende vermoedens van inhoudelijke complexiteit aangereikt?

Het is goed om weg te zijn, alles wordt in een ander perspectief geplaatst. Mijn inspiratie komt niet direct uit mijn omgeving. De beste collages die ik hier gemaakt heb, zijn gebaseerd op beelden van Europese oorsprong. Ik haal mijn inspiratie trouwens niet allen uit beelden, maar ook uit boeken. Ik lees graag boeken over bewustzijn, de constructie van zelfbeelden en de verhouding tussen lichaam en geest. Ik ben nu bezig in I am a Strange Loop van Douglas Hofstadter. Andere schrijvers die ik lees zijn Antonio Damasio, Richard Dawkins, Steven Pinker en Daniel Dennett. Hun gedachten zijn soms rechtstreeks van invloed op mijn werk. Als ik een schets gemaakt heb, vraag ik me af hoe die geïnterpreteerd kan worden en of de betekenis die ik er in lees, strookt met wat ik in mijn werk wil zeggen.

Wat gaat er met het werk dat je in Amerika maakt gebeuren?

Voor het eerst in jaren werk ik nu niet naar een tentoonstelling toe. Natuurlijk zou ik in de VS wel wat van de grond willen krijgen. Dat heeft tijd nodig. Mijn nieuwe doeken worden flink kleiner van formaat. Zo kan ik af en toe werk naar Nederland meenemen.

Wanneer kom je terug?

Komende zomer zijn we weer een paar weken in Nederland. Daphne's studie duurt drie jaar. We blijven hier nog wel even.

Meer: www.woutervanriessen.nl en de weblog over hun verblijf in Amerika van Daphne Rosenthal en Wouter van Riessen http://www.heden.nu/

THOR TER KULVE: ONTHEEMDE PLEKKEN

2011-12-19T05:00:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: afstudeerproject van Thor ter Kulve

Datum gesprek: 14 december 2011

Thor ter Kulve werd in 1990 in Amsterdam geboren. Het huis waar hij opgroeide, de voormalige kantine van het KNSM-gebouw, stond midden op het Amsterdamse KNSM-eiland. In de jaren negentig van de vorige eeuw werd op het eiland een nieuwe wijk gebouwd. Voor kinderen was er veel te beleven. Op zijn veertiende verhuisde Thor met zijn moeder naar Arnhem en later naar de Steeg. Hij behaalde zijn havo-diploma, volgde op zaterdag de vooropleiding van de kunstacademie en werd in 2008 toegelaten tot de opleiding Product Design van Artez in Arnhem.

Nog een week en het is kerstmis. Is dit een belangrijk moment voor je?

Ja.

Waarom?

Om verschillende redenen, maar vooral omdat ik over zes maanden afstudeer. De afgelopen tijd heb ik nagedacht over een goed afstudeerproject. Ik heb nagedacht over verschillende mogelijkheden en onlangs heb ik besloten om voor een van mijn plannen te kiezen. Afgelopen maandag heb ik het plan besproken met mijn hoofddocent, Wilma Sommers.

Wat is het plan?

Er bestaat volgens mij een probleem. Je hebt op dit moment veel leegstaande ruimtes. Die zou je bewoonbaar kunnen maken. Maar hoe doe je dat op een betaalbare, efficiënte en flexibele manier? Veel van de leegstaande gebouwen zijn niet gebouwd om te bewonen. Het zijn kantoren, scholen en bedrijfspanden; vaak ontheemde plekken die weinig geborgenheid bieden. Bovendien is veel van de leegstand slechts tijdelijk beschikbaar. Bewoners moeten rekening houden met frequente verhuizingen en de kosten en moeite van een ruimtelijke ingreep moeten in verhouding zijn met de mogelijkheid van een betrekkelijk korte verblijfsduur. Voor dat probleem, dat nogal wat kanten heeft, ga ik een oplossing verzinnen.

Wat houdt die oplossing in?

Ik wil een 'set' ontwerpen, als 'set' althans het goede woord is, waarmee je een leefruimte schept die geborgenheid biedt en in één ruimte alles verenigt wat je nodig hebt: een slaapplaats, een keuken, douche, huiskamer en werkruimte. De set moet makkelijk en goedkoop zijn te gebruiken. Je moet hem zonder veel moeite ook kunnen verplaatsen. Hij moet te koop zijn en verhuurbaar.

Vindt je dat ontwerpers concrete, maatschappelijke problemen moeten aanpakken?

Niet per definitie. Je mag je wat mij betreft met alles bezighouden. Dat neemt niet weg dat ik zelf als ontwerper het meest geprikkeld wordt door na te denken over oplossingen voor concrete problemen.

Wat is het laatste wat je hebt bedacht of gemaakt?

Een straathaard. Het is stalen prullenbak van Bammens, bestemd om te dienen als straatmeubilair. Ik heb hem voorzien van een schoorsteen en een schuif aan de voorzijde voor het stoken. Het viel me op dat veel van die prullenbakken op straat rond de jaarwisseling worden afgefikt. Mijn straathaard biedt de mogelijkheid om dat verantwoord te doen. Mensen kunnen er zelf een afschaffen en gezellig op straat gaan stoken. De straathaard is ook geschikt als aankleding van bijvoorbeeld een gedoogplaats voor straathufters.

Is de straathaard tekenend voor je manier van werken?

Ik gebruik graag bestaande dingen om ze een nieuwe functie te geven., bijvoorbeeld een steigerklauw als ophangelement voor een lamp. De echte rode draad in mijn werk is het zelf maken. Ik ben niet iemand die een tekening maakt en die dan laat uitvoeren. Werken met materiaal en werken aan technische problemen is voor mij belangrijk. Op die manier kom je echt op nieuwe ideeën.

Wat ga je de komende week doen?

Ik ga voorbereidingen treffen voor het langste-nacht-feest dat ik op 24 december met Job Willemsen en Jochem de Wit organiseer onder de naam Winter Wunder Baum, (The day before the last XXX-MAS) in de blokhut aan de Voetiuslaan. Ik ga eten met Floris Schoonderbeek als afsluiting van mijn stageperiode bij zijn bedrijf en verder ga ik nadenken over mijn afstudeerproject. Aanstaande maandag moet ik op de schouw mijn afstudeerplan presenteren en volgens mijn hoofddocent is het nu zaak om een strak tijdschema op papier te zetten en sponsors te zoeken.

Meer: http://www.facebook.com/photo.php?fbid=201251653294984&set=a.118216344931849.31533.100002304528921&type=1&theater

SIMON VAN TIL: FOTOGRAFEREN ALS BIJZAAK

2011-12-19T04:51:00.000-08:00

Simon van Til From and To/Elongated View gelatine-zilverdruk 2011

Categorie: interview

Onderwerp: over het werk van Simon van Til

Datum gesprek: 16 december 2011

Simon van Til werd in 1985 geboren en groeide op in Doesburg. Na het behalen van zijn VWO-diploma studeerde hij van 2003 tot 2007 aan de afdeling Vrije Kunst van Artez in Arnhem. Simon van Til maakt foto's met een analoge, technische camera, een in Nederland gemaakte Cambo uit de jaren tachtig van de vorige eeuw.

Waar ben je mee bezig?

Vandaag heb ik bij een Amerikaans bedrijf, de firma Taylor Made Fossils in Saint Louis Missouri, vijf replica's van de Venus van Willendorf besteld. Dat beeld werd 1908 in Oostenrijk bij het dorp Willendorf opgegraven door een archeoloog. Het is elf centimeter hoog en moet iets van 25 duizend jaar voor christus zijn gemaakt. Het gaat door voor een van de eerste uitingen van het menselijke vermogen om iets uit te beelden.

Wat ga je met de replica's doen?

Dat weet ik nog niet precies. Ik wil ze als groep fotograferen en zien wat er uitkomt. Het is mijn bedoeling om een beeld te maken over het maken van beelden.

Sluit het aan bij de rest van je werk?

Ja en nee. Het is voor de eerste keer dat ik in mijn werk iets betrek dat cultureel zo duidelijk beladen is, een beeld dat een metafoor is geworden van het menselijke vermogen om uit te beelden. Dat laatste heeft ontegenzeggelijk te maken met mijn werk, maar ik moet nog zien dat de foto's van de replica's van de Venus ook daadwerkelijk een aanvulling en uitbreiding zijn van mijn eigenlijke onderwerp.

Wat is je eigenlijke onderwerp?

De afbeelding van de wereld. Kunst en de techniek reiken middelen aan om de wereld in beeld te brengen of anders gezegd om er kennis van te nemen. Toch is ieder middel tegelijkertijd een hinderlijk vooroordeel. De meeste natuurfotografie, om een voorbeeld te noemen, toont de dingen zoals ze zich aan ons voordoen. We fotograferen wat we zien, het al vooraf herkenbare. Maar wat gebeurt er als je de camera gebruikt als instrument om verder te kijken dan het zichtbare? Wat levert dat voor beelden en inzichten op? Ik had voor schilderen kunnen kiezen, maar het is fotograferen geworden. Wat me aanspreekt in de fotografie is de veronderstelde objectiviteit ervan en bijvoorbeeld het feit dat de wereld voortdurend beweegt en de fotografie juist alles stilzet. Met mijn technische camera kan ik op een vooraf beredeneerde en min of meer objectieve manier beelden maken die besloten liggen in de fotografische omgang met de wereld.

Is het erg als het met de Venussen mislukt?
Mislukken en vruchteloos pogen horen erbij, zeggen ze. Maar het blijft vervelend. Dit jaar ben ik aan een aantal projecten begonnen waarvan het onderwerp uiteindelijk niet goed fotografeerbaar bleek. Ik heb de afgelopen maanden 's nachts in park Zypendaal gestaan om bij volle maan de weerkaatsing van het zonlicht op te vangen in een spiegel en dat licht te projecteren op een doek. De reflectie op het doek, en die alleen, wilde ik fotograferen: het eindpunt van een lichtstraal die startte bij de zon. Ik had het vooraf allemaal tot in detail uitgedacht en steeds weer 's nachts in het park alles opstellen was een enorm werk. Het leverde uiteindelijk wel foto's op, maar geen foto's die ik overtuigend vond. Het project staat even stil.

Noem nog eens een tegenvaller?

Twee weken gelden stond in in Zandvoort aan zee. Het was, voor de foto die ik wilde maken, een geschikte dag, dat wil zeggen bewolkt. Ik wilde het laatste licht van de dag vangen. Mijn plan was om op het moment waarop de zon onder de horizon verdwijnt, die dag om 16.33 uur, de lens van mijn camera te openen. Ik zou mijn lens vervolgens weer sluiten op het moment waarop de nautische zonsondergang ten einde zou zijn. Dat is het geval als het middelpunt van de zon twaalf graden onder de horizon staat en die dag zou dat om 17.56 uur gebeuren. Alles ging goed, maar ergens halverwege rukte de vloed op en moest ik mijn camera verplaatsen.

Maar 2011 leverde ook een werk op als From and To/Elongated View. Vind je dat zelf niet een geslaagde en esthetische foto?

Het maken van esthetische foto's is voor mij geen doel op zich. Het fotograferen is voor mij - overdreven uitgedrukt - bijzaak. Het gaat om de problematiek van het in beeld brengen en het feit dat we denken dat we de zon zien, maar in werklijkheid de zon zien zoals hij zich acht minuten en negentien seconden geleden voordeed.

Wat bedoel je?

Dat is de tijd die het licht erover doet om van de zon naar de aarde te reizen. De afstand van deze reis heb ik fotografisch vastgelegd.

Zoiets vermoedde ik al. Wat doe je de komende week?

Ik wacht op de komst van het pakket met de vijf Venussen uit Saint Louis Missouri.

Meer: www.simonvantil.nl

JORINE OOSTERHOFF EN EGBERT-JAN LAM: UITLEGGEN EN VOORDOEN

2011-12-08T08:44:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Jorine Oosterhoff en Egbert-Jan Lam over hun werk

Datum: 7 december 2011

Jorine Oosterhoff werd in 1981 in Den Haag geboren. Ze volgde van 2000 tot 2005 de opleiding Product Design van Artez in Arnhem. Egbert-Jan Lam werd in 1971 geboren in Alkmaar. Van 1994 tot 1999 studeerde hij aan de Design Academy in Eindhoven. Als student werkte hij voor Ineke Hans in Arnhem. Hij produceerde voor Hans haar zwarte meubilair. Lam bleef in Arnhem wonen en ging na zijn afstuderen zelfstandig werken. Jorine Oosterhoff en Egbert-Jan Lam hebben een atelier in het gebouw van het voormalige Stedelijke Gymnasium aan de Statenlaan in Arnhem. Meer informatie www.jorineoosterhoff.nl en http://www.burojet.com/.

Werken jullie alleen of samen?

Dat wisselt. Jorine werkt onder de naam Jorine in haar eentje aan porselein. Ze maakt unica en kleine series die vaak verhalend en absurd van aard zijn zoals de Snout cups en de serie Café pompose. Egbert-Jan ontwerpt onder zijn eigen naam en de naam buro JET interieurproducten. Maar we werken veel samen en daar zijn trouwens ook altijd stagiaires bij betrokken.

Werken jullie in opdracht?

We hebben een aantal bedrijven zoals het Amsterdamse Puhlmann Capventure als opdrachtgevers. Opdrachten brengen het geld binnen om eigen producten te maken.

Wat voor materialen en technieken gebruiken jullie bij voorkeur?

Alles, bij wijze van spreken. Een belangrijke, nieuwe techniek is het 3D-printen. Dat is wereldwijd een onderwerp van gesprek. Het MOMA in New York maakt er binnenkort een tentoonstelling over. 3D-printen is op dit moment nog betrekkelijk duur. De software is niet eenvoudig en de resultaten zijn in sommige materialen een tikkeltje kwetsbaar. Maar je kunt er complexe vormen mee realiseren in materialen van suiker tot zilver en in bijna elke kleur die je wilt. We gebruiken het vooral om schetsmodellen mee te maken. Over een paar jaar, als de techniek verder is ontwikkeld, zullen de mogelijkheden vele malen groter zijn en de kosten lager.

Zou je in Europa dan weer meer, economisch verantwoord kunnen produceren?

Dat is niet uit te sluiten als de techniek een paar slagen vooruit maakt. Het 3D-printen zou wel eens voor een deel de toekomst kunnen bepalen. Het is op dit moment voorstelbaar dat je in de toekomst een chocolade reep uit een machine trekt nadat hij ter plaatse 3D is geprint uit cacao en andere bestanddelen.

Is het voor jullie eenvoudig om je producten te verkopen?

Onze ervaring is dat het ongeveer twee jaar duurt voor een product wordt opgepikt. Op een gegeven moment gaan bladen en sites erover schrijven en dan gaat het publiek om. We hebben gemerkt dat je wel goed moet uitleggen. De Snout cups liepen aanvankelijk niet geweldig. Mensen hadden de grap niet door: het feit dat je even het gezicht van een dier hebt als je de laatste druppel uit die beker drinkt. Dat veranderde toen we een verpakking bedachten, een vouwdoos met een foto van een vrouw die de Snout cup als masker voor haar gezicht houdt. We hebben ook vergrotingen van die foto verspreid. Winkeliers konden die in hun winkel hangen. Dat werkte. Je moet het publiek dus heel goed uitleggen of eigenlijk 'voordoen', waar het bij je product om draait. Verkopen is ingewikkelder dan je denkt.

Wat vinden jullie van Arnhem als werkplek?

Arnhem is overzichtelijk, groen en lekker ontspannen. Maar echte belangrijke klanten uit het buitenland komen niet naar Arnhem. Die maken een tour langs de belangrijkste steden in Europa en daarbij doen ze in de regel alleen Amsterdam aan. Dus gaan wij om de zoveel tijd naar Amsterdam om in een hotel of een gehuurde ruimte onze spullen te laten zien. Dat is wat extra moeite, maar dat hebben we er graag voor over.

Wat gaan jullie deze week doen?

We werken mee aan een manifestatie in Schiedam. Die heet Lust voor het oog. Daar gaan we deze week aan werken in Schiedam.

PASCAL MULDER: TUSSEN ARNHEM EN LONDEN

2011-12-08T08:40:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Pascal Mulder over zijn werk

Datum: 6 december 2011

Pascal Mulder werd in 1983 geboren in Almelo. Van 2006 tot 2010 volgende hij de opleiding Product Design van Artez in Arnhem. Het gesprek vindt plaats in het huis dat Pascal Mulder met anderen bewoont in de Roompotstraat in de Arnhemse wijk Presikhaaf.

Waarom is het hier in huis zo'n teringzooi?

Ik zit de meeste tijd niet hier, maar in Londen.

Wat doe je in Londen?

Mijn vriendin Ratna Ho behaalde haar bachelors aan de modeopleiding in Arnhem. Nu studeert ze aan het Central Saint Martins in Londen. In Londen werken we samen aan ontwerpen op het gebied van mode en accessoires. Als Ratna klaar is met haar studie beginnen we samen een mode-label.

Wat maak je verder voor werk?

Ik heb met Bram van Leeuwenstein het afgelopen voorjaar een servies gemaakt dat door beeldend kunstenaars is gedecoreerd. Het laatste project met Bram, Lisanne van Zanten en Jirina van Rossum is een mobiele keuken. We koken voor gasten: friet, pasta, dat soort dingen. Verder maak ik gebruiksgoed en interieurproducten van porselein. En ik ben nu bezig met een serie lampen. Ik giet ze van porselein, maar het schiet niet hard genoeg op, vind ik.

Ligt dat ook aan Ratna, teveel in Londen?

Ja.

Is Arnhem in jou ogen een goed plek om te werken?

Ik zou in Londen kunnen gaan wonen. Maar wonen in die stad is in praktische zin een hele klus. Arnhem is overzichtelijk. In Arnhem ben je snel van A naar B. En er is hier veel te vinden. Je hebt in Nederland bijvoorbeeld twee fijnhouthandels. Één zit er in Amsterdam. De andere is gevestigd in Arnhem. Ik bedoel maar.

Wat ga je deze week doen?

Donderdag ga ik naar Londen.

JAN BROEKSTRA: ALLEEN TENTOONSTELLEN VIND IK WAT ARMOEDIG

2011-12-08T08:37:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Jan Broekstra over zijn werk

Datum: 5 december 2011

Jan Broekstra werd in 1964 geboren in Zevenaar. Hij studeerde van 1988 tot 1993 aan de afdeling 3D Design (nu Product Design) van de Hogeschool voor de Kunsten Arnhem (nu Artez).Zijn atelier ligt de Van Olderbarneveldtstraat in Arnhem.

Als we beginnen aan het interview onderbreekt Jan Broekstra zijn werk aan een lamp. Die lamp bestaat uit een peertje met een metalen frame waarin hij met een metalen draad kokers van porselein steekt. De vorm van de porseleinen kokers is afgeleid van conservenblikken en het kartonnen binnenste van rollen keukenpapier. Je zou kunnen spreken van alledaagse, door hun geometrie algemene, bijna arme vormen in een ongebruikelijk en visueel rijk materiaal: het porselein dat semi transparant wordt als er licht door valt. Dat levert met het expansieve gebaar van de draden en de kokers een gelaagd beeld op. Het werk van Broekstra laat een sterke indruk achter, maar is nooit pretentieus.

Werk je alleen of met anderen?

Mijn atelier deel ik met Sander Lüske. Die heeft het zo druk met zijn gezin, zijn baan in het onderwijs en zijn andere werk, dat ik hem al weer een hele tijd niet heb gezien. Dus zit ik hier alleen. Zakelijk doe ik het ook in mijn eentje. Meer dan een eenmanszaak zal het voor mij voorlopig niet worden, dat zit nu eenmaal in mijn aard.

Wat maak je voor werk?

In hoofdzaak werk ik met twee materialen. Het eerste is glas. Ik bouw stapelingen van allerlei dingen die rondslingeren in mijn omgeving. Daar maak ik dan een technische tekening van en die laat ik uitvoeren in Ajeto in Tsjechië. Daar heb je industriële bedrijven die eigenlijk alles kunnen maken wat je wilt. Het kan ook zijn dat ik van een idee direct een tekening maak. Soms maak ik ook wel eens een mal en dan kijk ik wat eruit komt als je er glas in giet. Mijn echte specialiteit is porselein. Ik heb hier een reducerende gasoven staan waarmee ik tot 1400 graden Celsius kan stoken. Ontwerpers die met zo'n oven kleine producties draaien heb je weinig. Hoewel dat niet altijd makkelijk verkoopt, maak ik van porselein het liefst serviesgoed.

Wat gebeurt er met de dingen die je maakt?

Ik kan mijn werk in een galerie zetten, op een beurs of in een museum, maar op zich vind ik daar weinig aan. Alleen maar kijken naar gebruiksgoed, vind ik armoedig. Dus heb ik altijd dingen bedacht met eten en drinken. Koken en serveren is een liefhebberij en een deel van mijn werk. Op de beurs in Milaan heb ik ooit een hutje gebouwd van waaruit ik soep serveerde. Tijdens tentoonstellingen in galeries heb ik op vaste dagen voor bezoekers gekookt. Ik heb uit eigen servies thee geschonken en koekje uitgedeeld en in Amerika heb ik cocktails uit een zelfgebouwd barretje geschonken. Dat mensen mijn dingen gebruiken om te eten en te drinken en bijna vergeten wat ze in hun handen hebben, is in mijn ogen een goede manier om je spullen te presenteren.

Maar verkoop, hoe zit het daar mee?

In Nederland zijn er maar een paar plekken waar ik daadwerkelijk verkoop. Die liggen allemaal in de Randstad. Werk verkopen is lastig. Wat me echt helpt is naar Milaan gaan en mijn werk op de beurs laten zien. In Milaan komen de mensen die mijn werk willen kopen en produceren.

Wat vind je van Arnhem als plek om te werken?

Ik heb hier een atelier en er is hier een kookboekenwinkel. Voor mij is dat veel, maar ik ben met weinig tevreden en ik kan goed zoeken.

Wat ga je de komende week doen?

Sinterklaas vieren, die lamp afmaken en nadenken over mijn tentoonstelling in januari in galerie Vivid in Rotterdam.

ERIK JAN KWAKKEL VAN DTILE: WAT WIJ MAKEN DOET NIEMAND ONS NA

2011-12-08T08:16:00.000-08:00

Categorie: interview

Onderwerp: Erik Jan Kwakkel over DTILE

Datum: 5 december 2011

Erik Jan Kwakkel werd in 1965 geboren in Delfzijl. Hij groeide op in Aalten en bezocht in de jaren tachtig de opleiding 3D Design (nu Product Design) van de Hogeschool voor de Kunsten Arnhem (nu Artez). Zijn werkplaats is gevestigd in de L.J Costerstraat Arnhem. Meer informatie www.dtile.nl

Wat maak je?

Ik maak tegels, onder de merknaam DTILE, voornamelijk voor badkamers en keukens. Het is een oud product. Ik en mijn compagnon Peter van der Jagt hebben daar iets nieuws van gemaakt. Nieuw aan onze tegels is de wijze waarop ze gemaakt zijn, hun technische kwaliteit, en het beeld dat ze opleveren door hun bijzondere vorm en kwaliteit. Door een nieuwe en uitgekiende maat zijn onze tegels zonder eindeloos rekenen te gebruiken. Bovendien kun je met onze tegels driedimensionaal werken. Wat wij maken, doet niemand ons na.

Met wie werk je samen?

Peter van der Jagt en ik zijn de oprichters van het bedrijf. We hebben één werknemer in volledige dienst. Verder werken we met parttimers.

Hoe zijn de rollen verdeeld?

Ik zorg voor de productie en de technische ontwikkeling. Peter van der Jagt woont in Amsterdam en zorgt voor het contact met de klanten. Dat houdt in praten en tekeningen maken.

Heb je last van de crisis?

Nee. Vooralsnog is er een stijgende lijn. Er wordt nog altijd veel over onze tegels geschreven. Particulieren en architecten willen ons product hebben. We hebben klanten in Amerika, Frankrijk, Duitsland, Zuid-Afrika en Nederland.

Heeft het economisch zin om in Europa kleinschalig te produceren zoals jullie dat nu doen?

Als je de arbeidskosten laag houdt door het gebruik van techniek, dan is het te doen. Het probleem met productie in landen als China is nog altijd de kwaliteit. In China is een technische tekening geen onwrikbare basis voor het maken van een product, maar een aanleiding voor meer of minder slordige interpretaties. Je kunt de kwaliteit in China laten bewaken door er westerling op te zetten, maar voor een klein bedrijf als het onze is dat te duur en te tijdrovend. Dus doen we het liever hier in Arnhem.

Wat vind je van Arnhem als Werkplek?

Er is in Arnhem in vergelijking met andere steden veel aanbod van werkruimte. De prijzen vind ik nog altijd te hoog. Er staat in deze stad nogal wat leeg. Toc blijft de vastgoedsector vasthouden aan onrealistische huurprijzen. We hebben hier in dit pand 50 vierkante meter productieruimte. Dat is te klein.We hebben een tijd in Arnhem naar een grotere ruimte gezocht, maar uiteindelijk hebben we in Velp iets betaalbaars gevonden. In het voorjaar van 2012 verhuizen we.

Wat ga je de komende week doen?

Bakken, bakken en bakken. Ik ga ook pallets vullen met bestellingen en nadenken over nieuwe gietmallen. Het kan altijd efficiënter.